TBK 414. Madde

I. İşveren, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü harcama ile işçiyi işyeri dışında çalıştırdığı takdirde, geçimi için zorunlu olan harcamaları da ödemekle yükümlüdür.

II. Yazılı olarak yapılmış bir hizmet veya toplu iş sözleşmesinde, bizzat işçi tarafından karşılanması kararlaştırılan harcamaların, işçiye götürü biçimde günlük, haftalık veya aylık olarak ödenmesi öngörülebilir. Ancak bu ödeme, zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamaz.

III. Zorunlu harcamaların kısmen veya tamamen işçi tarafından bizzat karşılanmasına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.

TBK 414. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “III. Giderler / 1. Genel olarak” kenar başlıklı yeni bir maddedir.

Tasarının üç fıkradan oluşan 413 üncü maddesinde, işin gerektirdiği giderlerden genel olarak sorumluluk düzenlenmektedir.

Maddenin birinci fıkrasında, işverenin, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü gideri ve işçiyi işyeri dışında çalıştırdığı takdirde, geçimi için zorunlu harcamaları ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında, yazılı olarak yapılmış bir hizmet sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde, bizzat işçi tarafından karşılanması kararlaştırılan harcamaların, kendisine götürü biçimde, günlük, haftalık veya aylık olarak ödenmesinin öngörülebileceği ifade edilmiştir. Söz konusu yazılı anlaşmada, böyle bir ödeme kararlaştırılmışsa, işçi tarafından meselâ, işyerine gidiş-dönüş, yemek, konaklama ve buna benzer amaçlarla yapılmış olan harcamaların, işverence, duruma göre her gün, her hafta veya her ay itibarıyla hesaplanacak tutarının da ödenmesi gerekecektir. Ancak, fıkra uyarınca işveren, “götürü biçimde” ödemeyi üstlendiği bu tür harcamaların, işçi tarafından fiilen yapılmadığını ileri sürerek bunları ödemekten kaçınamayacaktır. Fıkranın son cümlesine göre, işveren tarafından yapılacak ödeme, işçinin bu tür harcamalarının zorunlu kıldığı miktardan az olamayacaktır.

Maddenin son fıkrasında, işçiyi korumaya yönelik emredici bir kural getirilmiştir. Buna göre, zorunlu harcamaların tamamen veya kısmen işçi tarafından bizzat karşılanmasına ilişkin anlaşmaların yapılamayacağı, aksi hâlde bunların geçersiz olduğu kabul edilmiştir.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 327a maddesi göz önünde tutulmuştur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 414. maddesi, işin gerektirdiği giderlerin kimin tarafından karşılanacağını düzenleyen önemli bir hükümdür.

Maddenin birinci fıkrası temel yükümlülüğü koyar: işveren, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü harcama ile işçiyi işyeri dışında çalıştırdığı takdirde, geçimi için zorunlu olan harcamaları da ödemekle yükümlüdür.

Bu hüküm, işverenin geniş kapsamlı gider yükümlülüğünü ortaya koyar. İki kategori giderden söz edilir:

1. İşin görülmesi harcamaları: işi yaparken zorunlu olan harcamalar. Örnek: malzeme alımları, iş kıyafeti, alet bakımı.

2. İşyeri dışı çalışma giderleri: işçi iş seyahatlerinde veya başka şehirde çalışırken, geçimi için zorunlu harcamalar. Örnek: seyahat, konaklama, yemek.

"Her türlü harcama" ifadesi geniş kapsamı gösterir. Spesifik olarak sayılmak istense de, işin niteliğine göre farklı giderler olabilir. İşveren, işçinin işi yapabilmesi için gerekli her türlü maliyeti karşılamalıdır.

İkinci fıkra, götürü ödeme sistemini düzenler: yazılı olarak yapılmış bir hizmet veya toplu iş sözleşmesinde, bizzat işçi tarafından karşılanması kararlaştırılan harcamaların, işçiye götürü biçimde günlük, haftalık veya aylık olarak ödenmesi öngörülebilir. Ancak bu ödeme, zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamaz.

Bu hüküm, pratik bir yönetim yöntemi sunar. Her harcama için fatura toplamak yerine, taraflar götürü bir miktar kararlaştırabilirler. Ancak yazılı anlaşma gereklidir.

Götürü ödeme örnekleri: – Günlük yemek harçlığı – Haftalık ulaşım ödeneği – Aylık dış görev tazminatı – Her seyahat için sabit bir miktar

"Zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamaz" emredici bir kuraldır. Götürü miktar, gerçek giderleri karşılamaya yeterli olmalıdır. İşçiyi ekonomik zarara uğratan miktarlar geçersizdir.

Üçüncü fıkra, işçi aleyhine düzenlemeleri yasaklar: zorunlu harcamaların kısmen veya tamamen işçi tarafından bizzat karşılanmasına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.

Bu hüküm emredicidir. İşveren, sözleşmeye "işçi kendi yemek, ulaşım, iş kıyafet giderlerini karşılar" gibi hükümler koyamaz. Bu tür sözleşmeler kesin hükümsüzdür.

Bu yasak, işçinin ekonomik korumasını sağlar. Eğer işçi kendi giderlerini karşılamak zorunda kalsaydı, ücretin büyük bir kısmı bu giderlere gider; kalan düşük tutar işçiye yetmezdi.

Pratik örnekler: – İş seyahati giderleri işverene aittir – Şirket aracı kullanımı için yakıt masrafı işveren – İş için alınan özel kıyafet işveren – Müşteri ziyareti için ulaşım masrafı işveren

Bu düzenleme, iş ilişkisinin ekonomik dengesini sağlar. İşçi, emeğini sunar; işveren, işin yapılması için gerekli tüm altyapıyı sağlar.