TBK 423. Madde
I. İşçi, bir hizmet yılı içinde kendi kusuruyla toplam bir aydan daha uzun bir süreyle hizmeti yerine getirmediği takdirde işveren, çalışılmayan her tam ay için, yıllık ücretli izin süresinden bir gün indirim yapabilir.
II. İşçi, bir hizmet yılı içinde kendi kusuru olmaksızın hastalık, kaza, yasal bir yükümlülüğün veya kamu görevinin yerine getirilmesi gibi kişiliğine bağlı sebeplerle en çok üç ay süreyle işgörme edimini yerine getiremediği takdirde, işveren yıllık ücretli izin süresinden indirim yapamaz.
III. İşveren, gebelik ve doğum yapma sebebiyle işgörme edimini en çok üç ay süreyle yerine getiremeyen kadın işçinin yıllık ücretli izin süresinden indirim yapamaz.
IV. Hizmet veya toplu iş sözleşmeleriyle, işçinin aleyhine hüküm doğuracak şekilde, ikinci ve üçüncü fıkra hükümlerine aykırı düzenleme yapılamaz.
TBK 423. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “b. İndirimi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının dört fıkradan oluşan 422 nci maddesinde, işçinin yıllık izin süresinden indirim yapılabilecek ve yapılamayacak hâller düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasına göre, işçi, bir hizmet yılı içinde kendi kusuruyla toplam bir aydan daha uzun bir süreyle hizmeti yerine getirmezse işveren, çalışılmayan her tam ay için, yıllık ücretli izin süresinden bir gün indirim yapabilecektir.
Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin, bir hizmet yılı içinde kendi kusuru olmaksızın hastalık, kaza, yasal bir yükümlülüğün veya kamu görevinin yerine getirilmesi gibi kişiliğine bağlı sebeplerle en çok üç ay süreyle işgörme edimini yerine getirememesi durumunda, işverenin yıllık ücretli izin süresinden indirim yapamayacağı belirtilmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrasına göre, işveren, kadın işçinin gebelik ve doğum yapma sebebiyle işgörme edimini yerine getirememesinin üç ayı geçmemesi durumunda, yıllık ücretli izin süresinden indirim yapamayacaktır.
Maddenin son fıkrasında ise, hizmet veya toplu iş sözleşmeleriyle, işçinin aleyhine hüküm doğuracak şekilde, ikinci ve üçüncü fıkra hükümlerine aykırı düzenleme yapılamayacağı öngörülmüştür.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 329b maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 423. maddesi, yıllık ücretli izin süresinden hangi hâllerde indirim yapılabileceğini, hangi hâllerde yapılamayacağını ve sözleşme özgürlüğünün bu alandaki sınırlarını düzenleyen dengeleyici bir hükümdür. Yıllık izin hakkının asgari sürelerini belirleyen 422. maddenin tamamlayıcısı olarak, işçinin kusurlu ya da kusursuz devamsızlıklarının yıllık izin üzerindeki etkisini netleştirmektedir.
Birinci fıkraya göre, işçi bir hizmet yılı içinde kendi kusuruyla toplam bir aydan daha uzun süre işgörme edimini yerine getirmediği takdirde işveren, çalışılmayan her tam ay için yıllık izin süresinden bir gün indirim yapabilir. Bu kuralın merkezinde iki unsur bulunur: işçinin kusuru ve bir aylık asgari eşik. Bir aylık eşik aşılmadıkça indirim yapılamaz; aşıldıktan sonra yalnızca "tam ay"lar üzerinden, oransal biçimde indirim mümkündür. Nedensiz devamsızlıklar, geçerli mazeret sunulmadan işe gelmemeler, disiplin cezası verilerek uzaklaştırılmalar gibi hâller bu kapsamda değerlendirilebilir.
İkinci fıkra, işçinin kendi kusuru olmaksızın hastalık, kaza, yasal bir yükümlülüğün veya kamu görevinin yerine getirilmesi gibi kişiliğine bağlı sebeplerle en çok üç ay süreyle işgörme edimini yerine getirememesi durumunda işverenin yıllık izin süresinden indirim yapamayacağını öngörmektedir. Düzenleme işçinin kusursuzluğunu ve devamsızlığın kişilik hakkına bağlı sebepten kaynaklanmasını şart koşar; hastane raporlu dönemler, tanıklık, askerlik yoklaması gibi kamusal çağrılar tipik örneklerdir. Üç ayı aşan kısım bakımından genel kurala dönülür.
Üçüncü fıkra, işverenin gebelik ve doğum yapma nedeniyle en çok üç ay süreyle işgörme edimini yerine getiremeyen kadın işçinin yıllık izin süresinden indirim yapamayacağını açıkça düzenleyerek cinsiyet temelli ayrımcılığı önleyici bir güvence getirir. Üç aylık sınırın anayasal eşitlik ilkesiyle ve uluslararası sözleşmelerle uyumlu biçimde yorumlanması, emzirme izni ve diğer koruyucu düzenlemelerle tamamlanması gerekir.
Son fıkra ise hizmet sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle işçi aleyhine düzenleme yapılamayacağını emredici bir dille ifade etmektedir. İşveren, bir aylık eşiğin altında indirim öngören sözleşme şartı koyamaz; hastalık veya gebelik nedenli devamsızlıkları indirim kapsamına alan anlaşmalar geçersizdir. Buna karşılık işçi lehine düzenlemeler (ör. iki aylık eşik, hiçbir hâlde indirim yapılmaması) geçerli ve bağlayıcıdır.
Uygulamada işverenlerin indirim uyguladığı dönemleri yazılı olarak belgelemesi, bordrolara yansıtması ve ispat yükünü kendi üzerinde sayması gerekir. Yargıtay içtihatlarında, bir aylık eşik ile "tam ay" şartına sıkı biçimde uyulduğu; eşik altı kalan devamsızlıkların yıllık izinden düşülemeyeceği yerleşik olarak kabul edilmektedir.