TBK 459. Madde
I. Komisyon, sabit ücretin en az beşte birini oluşturuyor ve önemli mevsimlik dalgalanmalardan etkileniyorsa işveren, bir önceki mevsimin sona ermesinden beri kendisiyle çalışmaya devam eden pazarlamacının sözleşmesini, yeni mevsim sırasında iki aylık fesih süresine uyarak feshedebilir.
II. Aynı koşullar altında pazarlamacı da, kendisini bir önceki mevsim sonuna kadar çalıştırmış ve bundan sonra da çalıştırmaya devam eden işverene karşı, bir sonraki mevsimin başlamasına kadar olan dönemde, iki aylık fesih süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.
TBK 459. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “IV. Sona ermesi / 1. Özel fesih süresi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının iki fıkradan oluşan 459 uncu maddesinde, işverene ve pazarlamacıya tanınan özel fesih süresi düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında, işverenin pazarlamacılık sözleşmesini şu üç koşulun birlikte gerçekleşmesi durumunda yeni mevsim sırasında iki aylık fesih süresine uyarak feshedebileceği kabul edilmiştir:
1. Komisyonun, sabit ücretin en az beşte birini oluşturması,
2. Komisyonun önemli mevsimlik dalgalanmalardan etkilenmesi,
3. Pazarlamacının bir önceki mevsimin sona ermesinden beri işverenle çalışmaya devam etmesi.
Maddenin ikinci fıkrasına göre ise, birinci fıkrada belirtilen birinci ve ikinci koşullara ek olarak, şu koşulların gerçekleşmesi durumunda pazarlamacı da, bir sonraki mevsimin başlamasına kadar olan dönemde, iki aylık fesih süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir:
1. İşverenin, pazarlamacıyı bir önceki mevsim sonuna kadar çalıştırmış olması,
2. İşverenin pazarlamacıyı bundan sonra da çalıştırmaya devam etmesi.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 350 nci maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 459. maddesi, mevsimsel özellikleri olan pazarlamacılık ilişkilerinde tarafların fesih hakkını kullanmasına ilişkin özel bir koruma mekanizması getirir. İki fıkradan oluşan madde, komisyon ağırlıklı ücret yapısı ile mevsim dalgalanmasının pazarlamacı üzerinde yarattığı riski dengeleyen iki yönlü bir kural ortaya koyar.
Birinci fıkra, komisyonun sabit ücretin en az beşte birini oluşturması ve önemli mevsimlik dalgalanmalardan etkilenmesi durumunda işverenin, bir önceki mevsimin sona ermesinden beri kendisiyle çalışmaya devam eden pazarlamacının sözleşmesini, yeni mevsim sırasında iki aylık fesih süresine uyarak feshedebileceğini düzenler. Bu düzenlemeyi anlamak için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir.
İlk koşul, komisyonun sabit ücretin en az beşte birini oluşturmasıdır. Bu oransal şart, komisyonun pazarlamacı gelirinde kayda değer bir bileşen olmasını gerektirir; aksi hâlde mevsim dalgalanması pazarlamacı için ekonomik açıdan önemli olmayacaktır. İkinci koşul, komisyonun önemli mevsimlik dalgalanmalardan etkilenmesidir. Turizm sektörü, tarım girdileri, mevsimsel giyim, okul dönemi ürünleri, klima-ısıtma sistemleri, yaz veya kış sporu malzemeleri gibi alanlardaki pazarlamacılıklar tipik örneklerdir. Üçüncü koşul, pazarlamacının bir önceki mevsimin sona ermesinden beri işverenle çalışmaya devam etmesidir; yani ilişkinin mevsimlik değil süreklilik arz etmesi gerekir.
Bu üç koşul birlikte gerçekleştiğinde işveren fesih hakkını "yeni mevsim sırasında" ve "iki aylık fesih süresine uyarak" kullanabilir. Fesih süresinin yeni mevsim başladıktan sonra başlaması, pazarlamacının mevsim sonu ile yeni mevsim arası "ölü sezon"da işsiz kalmasını engeller; fesihten sonra yeni iş arayabileceği makul bir süre (iki ay) kazandırır.
Bu kuralın gerekçesi, mevsim dalgalanması riskinin yarışta bulunan pazarlamacı ile işveren arasında paylaştırılmasıdır. Pazarlamacı, düşük sezon boyunca komisyon kaybına uğrar ama ilişkinin sürdüğüne güvenerek mevsim başlayana kadar beklemeye razı olur; yeni sezon başladığında kazanma beklentisi ile çalışmaya hazırdır. Bu nedenle işverenin hemen yeni sezon başında ilişkiyi sonlandırması, pazarlamacının bekleme döneminin karşılıksız kalmasına yol açar. Kanun koyucu, işverenin fesih hakkını sezon sırasına ve iki aylık süreye bağlayarak pazarlamacının en azından bir süre yeni sezon kazancından yararlanmasını sağlar.
İkinci fıkra, aynı koşullar altında pazarlamacının da kendisini bir önceki mevsim sonuna kadar çalıştırmış ve bundan sonra da çalıştırmaya devam eden işverene karşı, bir sonraki mevsimin başlamasına kadar olan dönemde iki aylık fesih süresine uyarak sözleşmeyi feshedebileceğini düzenler. Bu karşı-koruma, pazarlamacının mevsim sonu-mevsim başı arasında (ölü sezonda) iş değiştirme özgürlüğünü güvenceye alır.
Pazarlamacı, mevsim bittikten sonra yeni sezonun başlamasını beklerken daha iyi bir iş teklifi alabilir veya kariyer yönünü değiştirmek isteyebilir. Bu dönemde iki aylık fesih süresine uyarak ayrılma imkânı, pazarlamacının sürekli bağlılık riskinden kurtarır. İşveren, bu dönemde ayrılan pazarlamacının yerini yeni sezon başlamadan önce doldurma fırsatı bulabilir.
İki fıkra birlikte değerlendirildiğinde madde, mevsimsel pazarlamacılık ilişkilerine özgü simetrik bir fesih dengesine ulaşır. Her iki tarafın da ilişkiyi sona erdirme hakkı vardır; ancak bu hak, mevsimlerin geçiş dönemlerinde kullanılamaz, iki aylık bildirim süresine bağlıdır, diğer tarafın uyum sağlaması için ekonomik bir tampon tanır.
Uygulamada mevsim kavramı sözleşmede açıkça tanımlanmalıdır; aksi hâlde "alışılmış sektör teamülü" ile somutlaştırılır. Turizm için mayıs-ekim, tarım girdileri için tohum ekim dönemleri, giyim için İlkbahar-Yaz ve Sonbahar-Kış kampanyaları gibi.