TBK 460. Madde

I. Sözleşmenin sona ermesi hâlinde, pazarlamacının bizzat yaptığı veya yapılmasına aracılık ettiği bütün işlemler ile kabul ve yerine getirme zamanına bakılmaksızın, sözleşmenin sona ermesine kadar işverene iletilen bütün siparişler için komisyon ödenir.

II. Sözleşmenin sona ermesi hâlinde pazarlamacı, pazarlamacılık faaliyetinde bulunması için kendisine verilen örnek ve modelleri, fiyat tarifelerini, müşterilerle ilgili kayıtları ve diğer belgeleri işverene geri vermekle yükümlüdür. Ancak, pazarlamacının hapis hakkı saklıdır.

TBK 460. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “2. Özel sonuçlar” kenar başlıklı yeni bir maddedir.

Tasarının iki fıkradan oluşan 460 ıncı maddesinde, pazarlamacılık sözleşmesinin sona ermesinin özel sonuçları düzenlenmektedir.

Maddenin birinci fıkrasında, sözleşmenin sona ermesi hâlinde, pazarlamacının bizzat yaptığı veya yapılmasına aracılık ettiği bütün işlemler ile kabul ve yerine getirme zamanına bakılmaksızın, sözleşmenin sona ermesine kadar işverene iletilen bütün siparişler için komisyon ödeneceği belirtilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, sözleşmenin sona ermesi hâlinde pazarlamacının, pazarlamacılık faaliyetinde bulunması için kendisine verilen örnek ve modelleri, fiyat tarifelerini, müşterilerle ilgili kayıtları ve diğer belgeleri işverene geri vermekle yükümlü olduğu belirtilmekle birlikte, pazarlamacının hapis hakkı saklı tutulmuştur.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 350a maddesi göz önünde tutulmuştur.

ÜÇÜNCÜ AYIRIM

Evde Hizmet Sözleşmesi

Tasarının 460 ıncı maddesiyle başlayan Üçüncü Ayırımında, “Evde Hizmet Sözleşmesi” düzenlenmiştir. 818 sayılı Borçlar Kanununda bu sözleşmeye yer verilmemekle birlikte, uygulamada sıkça karşılaşılan ve kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 351 ilâ 355 inci maddelerinde düzenlenen bu sözleşmenin, hizmet sözleşmesinin özel bir türü olarak Tasarıda düzenlenmesi yararlı görülmüştür.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 460. maddesi, pazarlamacılık sözleşmesinin sona ermesinin iki özel sonucunu düzenler: Sona ermeye kadar iletilmiş siparişlerin komisyonuna hak kazanma ve pazarlamacının faaliyet kapsamında kullandığı belge ve malzemeleri iade etme yükümlülüğü. İki fıkradan oluşan madde, pazarlamacının emek karşılığını ve işverenin işletme bütünlüğünü birlikte korur.

Birinci fıkra, sözleşmenin sona ermesi hâlinde pazarlamacının bizzat yaptığı veya yapılmasına aracılık ettiği bütün işlemler ile kabul ve yerine getirme zamanına bakılmaksızın, sözleşmenin sona ermesine kadar işverene iletilen bütün siparişler için komisyon ödeneceğini düzenler. Bu hüküm, pazarlamacının emek karşılığının sözleşmenin sona ermesiyle otomatik olarak ortadan kalkmamasını sağlayan önemli bir koruyucu kuraldır.

Komisyona hak kazanmanın üç alt hâli bulunur. Birincisi, pazarlamacının bizzat yaptığı işlemlerdir; yani pazarlamacının işlem yapma yetkisi kapsamında doğrudan müşteri ile sözleşme kurduğu durumlar. İkincisi, pazarlamacının aracılık ettiği işlemlerdir; pazarlamacının müşteri ile iletişim kurup siparişi işverene götürdüğü ve işverenin sözleşmeyi onayladığı hâller. Üçüncüsü, sözleşmenin sona ermesine kadar işverene iletilen bütün siparişlerdir; pazarlamacı tarafından yönlendirilmiş ama henüz formal sözleşmeye dönüşmemiş işler bile komisyon hakkı doğurur.

"Kabul ve yerine getirme zamanına bakılmaksızın" ifadesi kritik önemdedir. İşveren, pazarlamacının getirdiği siparişi sözleşmenin sona ermesinden sonra kabul etse veya ifa etse bile, pazarlamacı komisyona hak kazanır. Bu, işverenin sözleşmenin sona ermesini bekleyerek siparişleri geciktirip komisyonu ödememe hilesine karşı pazarlamacıyı korur.

Komisyon hesabı, pazarlamacılık ilişkisi boyunca uygulanan orana veya alışılmış orana göre yapılır. Sözleşmenin sona ermesinden sonra doğacak ama sona ermeden önce yapılan çabaya bağlı siparişlerin komisyonu da TBK m.442’deki muacceliyet kuralları çerçevesinde sözleşme sonundan sonra bile ödenmeye devam edebilir; bu nedenle "ertelenmiş muacceliyet" anlaşmaları pazarlamacı lehine sonuç doğurur.

Ayrıca uygulamada tartışılan "müşteri çevresi tazminatı" (indemnity) konusu bu madde çerçevesinde değerlendirilir. TTK’nın acentalık hükümlerinde (m.122) düzenlenen müşteri tazminatı, pazarlamacılık için doğrudan uygulanmasa da bazı durumlarda kıyasen uygulandığı Yargıtay içtihatlarında görülmektedir; bu konu halen gelişmekte olan bir alandır.

İkinci fıkra, sözleşmenin sona ermesi hâlinde pazarlamacının pazarlamacılık faaliyetinde bulunması için kendisine verilen örnek ve modelleri, fiyat tarifelerini, müşterilerle ilgili kayıtları ve diğer belgeleri işverene geri vermekle yükümlü olduğunu düzenler. Bu iade yükümlülüğü TBK m.443’teki genel geri verme yükümlülüğünün pazarlamacılık özelinde somutlaştırılmış şeklidir.

İade kapsamı geniş tutulmuştur: Örnek ürünler (sample), tanıtım modelleri, fiyat listeleri, iskonto cetvelleri, müşteri bilgi formları, sipariş kayıtları, ziyaret raporları, CRM verileri, şirket kimlik kartı, giriş kartları, araç anahtarları, laptop, tablet gibi işveren ekipmanları, satış destek materyalleri, promosyon malzemeleri bu kapsamdadır.

Aynı fıkranın son cümlesi "pazarlamacının hapis hakkı saklıdır" ifadesiyle önemli bir istisna getirir. Pazarlamacının muaccel alacakları ödenmemişse, TBK m.458 uyarınca hapis hakkı altına alabileceği eşyaları (taşınırlar, kıymetli evrak, müşteri paraları) iade yükümlülüğünden muaftır. Ancak iade yasağı altındaki belgeler (araç-taşıma belgeleri, müşteri kayıtları, fiyat tarifeleri vb.) hapis hakkı kapsamı dışındadır ve derhal iade edilmelidir.

Uygulamada sona erme sonucu komisyon hesabı ve belge iadesi karmaşık süreçler olduğundan, sözleşmelerde "sona erme prosedürü" maddesi eklenmesi tarafların uyuşmazlıklarını azaltır.