TBK 469. Madde
Pazarlamacılık sözleşmesine ve evde hizmet sözleşmesine ilişkin hüküm bulunmayan hâllerde, hizmet sözleşmesinin genel hükümleri uygulanır.
TBK 469. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “B. Genel hükümlerin uygulanması” kenar başlıklı yeni bir maddedir. Tasarının tek fıkradan oluşan 469 uncu maddesinde, yine Tasarının 448 ilâ 460 ıncı uncu maddelerini kapsayan pazarlamacılık sözleşmesinde ve 461 ilâ 468 inci maddelerini kapsayan evde hizmet sözleşmesinde hüküm bulunmayan hâllerde uygulanacak hükümler düzenlenmektedir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 355 inci maddesi göz önünde tutulmuştur.
YEDİNCİ BÖLÜM
Eser Sözleşmesi
818 sayılı Borçlar Kanununda On Birinci Bap / İstisna akdi” şeklindeki üst başlık, Tasarıda “Yedinci Bölüm / Eser Sözleşmesi” şeklinde değiştirilmiştir. 818 sayılı Borçlar Kanununun On Birinci Bâbının üst başlığında kullanılan “İstisna akdi” şeklindeki ibare ile 355 – 371 inci maddelerinde kullanılan “müteahhit” şeklindeki terimler yerine, Tasarıda, öğreti ve uygulamada yaygınlık kazanmış olan “Eser sözleşmesi” ve “yüklenici” şeklindeki terimlerin kullanılması tercih edilmiştir.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 469. maddesi, pazarlamacılık sözleşmesi ve evde hizmet sözleşmesi için özel olarak düzenlenen hükümlerin kapsamı dışında kalan konularda hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin uygulanacağını düzenleyen kısa ama sistematik bakımdan çok önemli bir hükümdür. Tek fıkradan oluşan madde, üç sözleşme türü arasındaki ilişkiyi ve boşluk doldurma mekanizmasını belirler.
Madde, "Pazarlamacılık sözleşmesine ve evde hizmet sözleşmesine ilişkin hüküm bulunmayan hâllerde, hizmet sözleşmesinin genel hükümleri uygulanır." şeklinde kaleme alınmıştır. Bu düzenleme, "genel-özel hüküm ilişkisi" ilkesini somutlaştıran ve tamamlayıcı uygulama kuralını teyit eden bir yönlendirme hükmüdür.
Hüküm, hukuk sisteminin temel yapı taşlarından biri olan "lex specialis derogat legi generali" (özel hüküm genel hükümden üstündür) ilkesinin uygulamaya yansımasıdır. Pazarlamacılık (TBK m.448-460) ve evde hizmet sözleşmesi (TBK m.461-468) için getirilen özel düzenlemeler, kendi kapsamları dahilinde önceliklidir. Bu özel hükümlerde açık bir kural bulunmayan konularda ise hizmet sözleşmesinin genel hükümleri (TBK m.393-447) devreye girer.
Pazarlamacılık sözleşmesi için özel düzenlenen konular: tanım, kurulma unsurları, yetki ve faaliyet alanı, ücret yapısı, komisyon, harcamalar, hapis hakkı, fesih süresi, sona erme sonuçları. Evde hizmet sözleşmesi için özel düzenlenen konular: tanım, çalışma koşullarının bildirilmesi, işin yapılması, malzeme, ürünün kabulü, ücretin ödenmesi, çalışmanın engellenmesi, sona erme. Bu özel alanların dışında kalan tüm konularda genel hükümler uygulanır.
Genel hükümlerden uygulanacak önemli alanlar şunlardır:
Sözleşmenin kurulması ve geçerliliği: Şekil koşulları (genel kural TBK m.12’ye göre şekle tâbi olmayan sözleşme), ehliyet, irade bozuklukları, kurucu unsurlar pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmeleri için de geçerlidir.
Genel yükümlülükler: İşçinin sadakat yükümlülüğü (TBK m.396), özen borcu (TBK m.400), itaat yükümlülüğü, işverenin koruma yükümlülüğü (TBK m.417), iş güvenliği, eşit davranma, kişilik haklarına saygı gibi temel yükümlülükler tüm hizmet sözleşmesi türleri için geçerlidir.
Ücret ve yan haklar: TBK m.401-406 arasındaki ücret genel kuralları (asgari ücret, ödeme biçimi, ücret tutanağı, ücretsiz izin, prim), ikramiye, yıllık izin (TBK m.422-425), genel tatil ve hafta tatili kuralları (TBK m.421) özel hüküm yoksa uygulanır.
Fesih rejimi: Haklı sebep feshi (TBK m.435), kötüye kullanım tazminatı (TBK m.434), hakkına uygun fesih, iş arama izni gibi konularda pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmelerinin özel düzenlemeleri yoksa genel hükümler geçerlidir.
Sona erme sonuçları: Rekabet yasağı (TBK m.444-447), borçların muaccel olması (TBK m.442), geri verme yükümlülüğü (TBK m.443), hizmet belgesi (TBK m.426), işverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi (TBK m.436) gibi konularda genel hükümler uygulanır.
Sigorta ve sosyal güvenlik: 5510 sayılı SGK Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili hükümleri, evde hizmet ve pazarlamacılık sözleşmelerine tabi işçiler için de geçerlidir.
Bu hüküm ayrıca yorumlama tekniği olarak da önemlidir. Pazarlamacılık veya evde hizmet sözleşmesinde özel bir hüküm varsa dahi, bu hükmün yorumu genel hizmet sözleşmesi ilkeleri ışığında yapılır. Özel hüküm, genel ilkeden bağımsız bir ada değil, genel sistemin içinde özelleşmiş bir uygulamadır.
Uygulamada bu madde, pratik bir "köprü" işlevi görür. Tarafların uyuşmazlık durumunda önce özel hükümlere başvurması, oradan yanıt bulunmadığında genel hükümlere yönelmesi sistemin tutarlı çalışmasını sağlar. Bu nedenle evde hizmet sözleşmesi veya pazarlamacılık sözleşmesi yorumlanırken hem özel bölüm hem de hizmet sözleşmesinin genel hükümleri bir bütün olarak okunmalıdır.