TBK 53. Madde
I. Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
II. 1. Cenaze giderleri.
III. 2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
IV. 3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
TBK 53. Madde Gerekçesi
Tasarının tek fıkraya bağlı üç bentten oluşan 53 üncü maddesinde, ölüm hâlinde uğranılan zararlar düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 45 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “V. Hususî hâller / 1. Adam ölmesi ve cismanî zarar / a. Ölüm takdirinde zarar ve ziyan” şeklindeki ibareler, cismanî zararın, Tasarının “Bedensel bütünlüğün zedelenmesi” kenar başlıklı 53 üncü maddesinde ayrıca düzenlenmesi nedeniyle, Tasarının 53 üncü maddesinde “IV. Özel durumlar/ 1. Ölüm ve bedensel zarar / a. Ölüm” şekline dönüştürülmüştür. İki fıkradan oluşan 818 sayılı Borçlar Kanunundan farklı olarak, haksız fiilin ölümle sonuçlanması durumunda istenebilecek zarar kalemleri, Tasarıda üç bent hâlinde sayılmıştır.
Sistematik yapısı ile metninde yapılan değişiklik ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TBK md. 53, ölüm hâlinde oluşan zararların kapsamını üç ana kategoride sayarak düzenleyen temel bir hükümdür. Madde, ölümden doğan tazminat hakkının kapsamını ortaya koyar ve ölen kişinin yakınlarının hangi zararları talep edebileceğini belirler. Düzenleme, hayat kaybının maddi sonuçlarının hukuki boyutunu çerçeveler.
Maddeye göre ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle üç kategoriye ayrılır. "Özellikle" ifadesi sayılan zararların örnek niteliğinde olduğunu, başka zarar kalemlerinin de talep edilebileceğini gösterir.
Birinci kategori cenaze giderleridir. Ölenin defnedilmesi için yapılan makul masraflar tazminat kapsamındadır. Bu giderler din ve örfe uygun biçimde yapılan cenaze törenini, mezar düzenlemesini, gerekli belgelerin düzenlenmesini kapsar. Lüks niteliğindeki aşırı masraflar (gösterişli mezar taşları, yemek giderleri gibi) ancak toplumsal konuma uygun oldukları ölçüde kabul edilir. Makul ölçü, ölenin sosyal çevresinde geçerli standartlardır.
Cenaze giderlerinin tahsili için bu giderleri fiilen yapmış olan kişi talep hakkına sahiptir. Bu kişi çoğu kez ölenin yakın akrabasıdır; eş, çocuklar, anne-baba gibi. Ancak yakınlık şart değildir; giderleri üstlenen herhangi bir kişi tazminat talebinde bulunabilir.
İkinci kategori ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplardır. Bu hüküm ölümden önceki sürece ait zararları düzenler. Kişi kazada hemen ölmemiş, bir süre hayatta kalıp sonra ölmüşse, bu arada ortaya çıkan giderler ve kayıplar tazmin edilir.
Tedavi giderleri; hastane masrafları, ilaç giderleri, ameliyat ücretleri, hemşire ve bakıcı ücretleri, özel tedavi ve rehabilitasyon masraflarını kapsar. Bu giderler ölene ait olup mirasına geçer; mirasçılar tazmin hakkını kullanabilir.
Çalışma gücü kayıpları ise ölen kişinin kazada yaralanmasından sonra ölene kadar geçen sürede elde edemediği gelir kayıplarıdır. Örneğin üç ay yaralanıp sonra ölen bir kişinin bu süredeki kazanç kaybı tazmin edilir. Bu kayıplar da ölenin mal varlığına geçip mirasçılarına intikal eder.
Üçüncü ve en önemli kategori ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplardır. Bu "destekten yoksun kalma tazminatı" olarak adlandırılır ve uygulamada ölüm davalarının merkezi yer tutar.
Destek kavramı geniş yorumlanır. Sadece maddi destek (para, yemek, barınma) değil, hizmet desteği (çocuk bakımı, ev işleri) de kapsama girer. Ölen kişi ailesine ne tür destek sağlıyorsa ve bu desteğin parasal karşılığı hesaplanabiliyorsa destek sayılır. Ev hanımının ev işlerine harcadığı zaman ve emek de destek olarak değerlendirilir.
Destekten yoksun kalan kişiler önceden belirli değildir; fiili destek ilişkisi esas alınır. Eş, çocuklar, anne-baba kural olarak destekten yoksun kalırlar. Ancak evlenmemiş birlikte yaşayan partner, uzun süreli bakımda olan yakın akraba da fiili destek ilişkisi varsa hak sahibi olabilir.
Destekten yoksun kalma tazminatının hesabı karmaşık ve teknik bir konudur. Ölen kişinin geliri, destek sağlama süresi (yaşına göre kalan çalışma yılları), destek oranı (gelirin ne kadarını desteğe ayırdığı), destekten yoksun kalan kişinin yaşı, cinsiyeti, yaşam beklentisi gibi faktörler hesaplamada rol oynar. TBK md. 55 bu hesaplama için özel kurallar getirir.
Bu üç kategorinin yanında manevi tazminat talep edilebilir (TBK md. 56). Ölen kişinin yakınları, yaşadıkları elem ve ıstırap için ayrıca manevi tazminat isteyebilir. Bu manevi zarar TBK md. 53 kapsamında değil, md. 56 kapsamındadır.
Yargıtay kararları destekten yoksun kalma tazminatı davalarında ayrıntılı hesaplamalar yaparak kararlar vermektedir. Bilirkişi raporları özel önem taşır ve aktüerya hesaplamalarıyla tazminat belirlenir.