TBK 54. Madde

I. Bedensel zararlar özellikle şunlardır:

II. 1. Tedavi giderleri.

III. 2. Kazanç kaybı.

IV. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.

V. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

TBK 54. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 46 ncı maddesinin birinci fıkrasını karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkraya bağlı dört bentten oluşan 54 üncü maddesinde, bedensel zararlar düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 46 ncı maddesinde kullanılan “b. Cismanî zarar hâlinde lâzım gelen zarar ve ziyan” şeklindeki kenar başlık, Tasarıda “b. Bedensel zarar” şekline dönüştürülmüş ve bedensel bütünlüğün zedelenmesi durumunda uğranılan zararlar, dört bent hâlinde sayılmıştır. 818 sayılı Borçlar Kanununun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrası, Tasarının 74 üncü maddesinde düzenlendiği için, bu maddeye alınmamıştır.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan değişiklik, düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

TBK md. 54, bedensel zararların kapsamını dört kategoride sayarak düzenleyen temel hükümdür. Madde, kişinin vücut bütünlüğüne yönelik haksız fiiller sonucu oluşan tazmin kalemlerini ortaya koyar ve bu alandaki tazminat taleplerinin çerçevesini çizer. Düzenleme, kişilik hakları ile malvarlığı hakları arasındaki kesişim noktasında yer alır.

Maddeye göre bedensel zararlar özellikle dört kategoriye ayrılır. "Özellikle" ifadesi bu sayımın tadadi olduğunu, başka bedensel zarar kalemlerinin de talep edilebileceğini gösterir.

Birinci kategori tedavi giderleridir. Bu kapsamda hastane masrafları, doktor ücretleri, ilaç ve sağlık gereçleri, ameliyat ücretleri, hemşire ve bakıcı masrafları, fizik tedavi giderleri, psikolojik destek masrafları, protez ve ortez ücretleri yer alır. Ayrıca tedaviye ulaşım giderleri, refakatçi giderleri de bu kategoridedir.

Tedavi giderlerinin tazmin edilebilmesi için zarar verici fiille nedensellik bağı bulunmalıdır. Makul ve gerekli tedaviler kapsama girer; gereksiz, lüks veya aşırı tedaviler reddedilir. SGK’nın karşıladığı giderler rücu hakkı çerçevesinde değerlendirilir; zarar görenin cebinden yaptığı ödemeler de fail aleyhine talep edilebilir.

Tedavi giderleri hem gerçekleşmiş hem de gerçekleşecek giderleri kapsar. Mevcut tedavi masrafları belgelerle ispat edilirken, ileride yapılacak tedaviler uzman raporları ile hesaplanır. Kronik bir rahatsızlığa yol açan kaza sonrasında ömür boyu sürecek tedavi giderleri bugünkü değeriyle hesaplanır.

İkinci kategori kazanç kaybıdır. Zarar görenin yaralanma sonrası geçici veya sürekli olarak elde edemediği gelirler bu kapsamdadır. İyileşme sürecindeki çalışamama, hastanede yatış süresi, rehabilitasyon dönemindeki iş bırakma gibi dönemsel kayıplar kazanç kaybı olarak tazmin edilir.

Kazanç kaybının hesabında zarar görenin olağan geliri esas alınır. Maaşlı çalışan için aylık maaş, serbest meslek sahibi için aylık ortalama kazanç, ticari işletme için kârlılık analizi kullanılır. Kayıp süresi boyunca gelir elde edilememiş olduğu varsayılır. Ancak bu dönemde sigorta veya diğer kaynaklardan gelir elde edilmişse hesaplama buna göre yapılır.

Üçüncü kategori çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplardır. Bu, tedavi sonrası kalıcı maluliyet hallerinde ortaya çıkar. Zarar gören fiziksel veya zihinsel olarak çalışma kapasitesi azalmış olursa, bu kapasite kaybı gelecek yaşamı boyunca gelir üzerinde etkili olur. Maluliyet oranı uzman (SGK, Adli Tıp Kurumu) raporları ile belirlenir ve bu oranda gelir kaybı hesaplanır.

Hesaplama, zarar görenin yaşına, çalışma süresine (kalan yaşam süresi), mesleğine ve gelirine göre yapılır. Aktüerya tablolarından yararlanılarak gelecekteki kayıplar bugünkü değeriyle belirlenir. Örneğin 30 yaşındaki bir mühendisin %30 maluliyet sonrası emekliliğine kadar elde edeceği gelirin %30’u kadar kayıp hesaplanır.

Dördüncü kategori ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır. Bu özgün bir kalem olup zarar görenin kariyerinde, sosyal statüsünde, gelir beklentisinde ortaya çıkan olumsuz etkiler kapsama girer. Örneğin bir sporcu yaralanması sonrası tamamen iyileşmiş ama artık profesyonel sporculuğa devam edemiyorsa, gelecek kariyer beklentisindeki kayıp tazmin edilir.

Ekonomik gelecek kaybı zor hesaplanan bir kalemdir. Uzman görüşleri, alanda benzer kişilerin kazanç durumları, gelişme potansiyeli ve hakimin takdiri birlikte değerlendirilir. Örneğin iyi okula gidecek bir öğrencinin kaza sonrası akademik yaşamının bozulması, kariyer kaybı olarak değerlendirilebilir.

Bu dört kategorinin dışında manevi tazminat (TBK md. 56) ayrıca talep edilebilir. Bedensel zarar maddi kalemlerin yanı sıra duygusal ve ruhsal acıların da tazminini gerektirir.

Yargıtay kararlarında bedensel zarar davalarında her bir kalem ayrıntılı olarak incelenir. Bilirkişi raporları, tıbbi değerlendirmeler, aktüerya hesaplamaları titizlikle yapılır ve hakim takdirinde önemli rol oynar. Tazminat miktarı her zaman belgelere ve uzman raporlarına dayalı olarak hesaplanır.