TBK 548. Madde

I. Ticari temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı, işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunmaya ve onun adına işletmenin amacına giren her türlü işlemleri yapmaya yetkili sayılır.

II. Ticari temsilci, açıkça yetkili kılınmadıkça, taşınmazları devredemez veya bir hak ile sınırlandıramaz.

TBK 548. Madde Gerekçesi

Tasarının iki fıkradan oluşan 548 inci maddesinde, ticarî temsilcinin temsil yetkisinin kapsamı düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 450 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Vekâletin şümulü” şeklindeki ibare, Tasarıda, “II. Temsil yetkisinin kapsamı” şeklinde değiştirilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 548. maddesi, ticari temsilcinin temsil yetkisinin maddi kapsamını düzenleyerek, üçüncü kişilerin ticari temsilciyle yaptıkları hukuki işlemlerde hangi işlemlerin işletme sahibini bağlayacağını belirlemektedir. İki fıkradan oluşan madde, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 450. maddesinin karşılığı olup esasen bir içerik değişikliği yapılmamış, yalnızca dilin sadeleştirilmesi ve "vekâletin şümulü" ibaresinin "temsil yetkisinin kapsamı" biçiminde yenilenmesi yoluna gidilmiştir. Birinci fıkraya göre ticari temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı, işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunmaya ve onun adına işletmenin amacına giren her türlü işlemleri yapmaya yetkili sayılır. Bu hüküm, ticari temsilciliğin dış ilişkideki yetki sınırlarını belirlemekte ve iyiniyetli üçüncü kişilerin korunmasına hizmet eden bir yetki karinesi getirmektedir. Kambiyo taahhüdünde bulunma yetkisi, bono, poliçe ve çek gibi kıymetli evrakı düzenleme, kabul etme, ciro etme ve aval verme gibi işlemleri kapsamakta olup ticari hayatın vazgeçilmez araçlarına ilişkin temsil gücünü pekiştirmektedir. Bu yetkinin kanundan doğması, ticari temsilcinin ayrı bir yazılı yetkilendirmeye ihtiyaç duymadan doğrudan işletme sahibi adına kambiyo taahhütlerinde bulunabilmesi sonucunu doğurmakta ve ticari işlemlerin süratli biçimde yürütülmesini sağlamaktadır. "İşletmenin amacına giren her türlü işlemler" ifadesi ise oldukça geniş kapsamlı olup işletmenin iştigal konusu, faaliyet alanı ve olağan iş akışı içinde yer alan tüm hukuki işlemleri içermektedir; bu kapsama yalnızca olağan değil, olağanüstü nitelikteki bazı işlemler de girebilmektedir. İşletmenin amacını belirlerken ticaret siciline tescilli ana sözleşmedeki faaliyet konuları, işletmenin fiilî faaliyetleri ve benzer işletmelerin alışılmış iş akışı dikkate alınmaktadır. Örneğin bir tekstil işletmesinde kumaş alımı, fabrika kirası, işçi istihdamı, banka kredisi kullanımı, ihracat sözleşmesi imzalama gibi işlemler tipik olarak amaç kapsamında değerlendirilmekte; buna karşılık işletmenin ana faaliyetinden tamamen farklı yatırım veya bağışlama işlemleri amaç dışı kalmaktadır. İkinci fıkra, bu geniş yetkiye önemli bir istisna getirmekte ve ticari temsilcinin açıkça yetkili kılınmadıkça taşınmazları devredemeyeceği veya bir hak ile sınırlandıramayacağını hükme bağlamaktadır. Bu sınırlama, taşınmazların ekonomik değerinin yüksekliği ve işletme varlığı içindeki kritik yeri göz önünde bulundurularak getirilmiş; taşınmaz tasarruflarının işletme sahibinin özel ve açık iradesine tabi tutulması amaçlanmıştır. Açık yetkilendirme, yazılı olması şart olmamakla birlikte, tereddüde yer bırakmayacak biçimde taşınmazın devri veya takyit edilmesine ilişkin iradeyi içermek zorundadır. Uygulamada bu açık yetkinin noter onaylı vekâletname ile verilmesi, tapu işlemlerinde sorun çıkmaması bakımından zorunlu hâle gelmektedir; zira Tapu Kanunu ve Tapu Sicili Tüzüğü hükümleri, taşınmaz tasarruflarında yazılı ve şekle uygun belgelerin sunulmasını aramaktadır. Öğretide, bu yetki sınırının emredici nitelikte olduğu ve işletme sahibi ile ticari temsilci arasındaki iç ilişkide farklı bir anlaşma yapılmış olsa dahi, açık yetki bulunmaksızın yapılan taşınmaz devrinin işletme sahibini bağlamayacağı kabul edilmektedir. Yargıtay içtihatlarında, ticari temsilcinin olağan işlem kapsamında olmayan büyük çaplı borçlanmalar, uzun vadeli taahhütler veya işletmenin temel unsurlarını etkileyen tasarruflar yönünden de titiz bir değerlendirme yapılmakta; ancak kambiyo taahhütleri ve olağan işletme amacına giren işlemler bakımından temsilcinin yetkisi geniş biçimde yorumlanmaktadır. Hüküm, iyiniyetli üçüncü kişilerin korunmasına dönük karine niteliği taşıdığından, temsilcinin yetkisizliğini ileri sürmek isteyen işletme sahibinin, üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunu yani yetki yokluğunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu bakımdan 548. madde, ticari temsilciliğin ticari hayatta kolayca işleyebilmesini sağlamakta, işletme sahibi ile üçüncü kişiler arasındaki menfaat dengesini iyiniyet lehine kurmakta ve ticari güvenliği tesis etmektedir. Sonuç olarak madde, geniş bir yasal yetki sunan ancak taşınmaz tasarrufları yönünden açık yetki şartı arayan dengeli bir düzenleme olarak sistemde yerini almaktadır.