TBK 612. Madde

I. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz.

II. Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir.

TBK 612. Madde Gerekçesi

Tasarının iki fıkradan oluşan 612 nci maddesinde, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin şekli düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 512 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Şartları / 1. Şekli” şeklindeki ibare, Tasarıda “B. Şekli” olarak değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 512 nci maddesinin birinci ve ikinci cümleleri, ayrı konulara ilişkin oldukları göz önünde tutularak, Tasarıda iki fıkra hâlinde kaleme alınmıştır.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 612. maddesi, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerlilik şartlarından en önemlisi olan şekil zorunluluğunu düzenlemektedir. Hüküm, kural olarak bu sözleşmenin miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmayacağını; bakım kurumu niteliğindeki kuruluşlar bakımından ise yazılı şeklin yeterli olduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. Düzenleme, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 512. maddesini karşılamakta olup esaslı bir hüküm değişikliği içermemekte, yalnızca dilde sadeleştirme yapılmıştır.

Maddenin birinci fıkrasına göre, sözleşme mirasçı atama unsurunu içermese dahi miras sözleşmesi şeklinde yapılmak zorundadır. Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesi uyarınca miras sözleşmeleri resmî vasiyetname biçiminde düzenlenir. Resmî vasiyetname ise iki tanığın katılımıyla resmî memur (noter, sulh hâkimi veya yetkili kılınmış memur) huzurunda yapılır. Dolayısıyla ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerli olabilmesi için sıradan bir noter senedi veya adi yazılı belge yeterli değildir; ağırlaştırılmış bir resmî şekil aranmaktadır. Bu şekil zorunluluğu, genellikle ileri yaşta ve korunmaya muhtaç durumda olan bakım alacaklısını korumaya yönelik kamu düzenine ilişkin emredici bir hükümdür.

Şekle aykırılığın yaptırımı kesin hükümsüzlüktür. Yargıtay, adi yazılı şekilde ya da yalnızca noter tasdikli olarak yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmelerini geçersiz saymakta; bu tür anlaşmalara dayanan tapu devirlerinin iptali gerektiğini kabul etmektedir. Ancak uygulamada önemli bir sorun, sözleşmenin öngördüğü edimlerin fiilen ifa edilmiş olması hâlinde ortaya çıkmaktadır. Yargıtay içtihatları, şekil eksikliğine rağmen uzun yıllar fiilî bakımın gerçekleştirilmiş olması durumunda, şekil eksikliğinin ileri sürülmesinin dürüstlük kuralına (TMK m. 2) aykırı düşebileceğini istisnai olarak kabul etmektedir.

Maddenin ikinci fıkrası, önemli bir kolaylık getirmektedir. Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından, yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılan sözleşmeler için yalnızca yazılı şekil yeterlidir. Bu istisna, huzurevleri, bakımevleri ve benzeri kurumsal yapıların işleyişini kolaylaştırmaya yöneliktir. Söz konusu kurumların faaliyetleri önceden idari denetime tabi olduğundan ve standart sözleşme koşulları yetkili makamlarca önceden onaylandığından, ayrıca resmî şekil aranmasına gerek görülmemiştir.

Şekle ilişkin bu sıkı düzenleme, sözleşmenin tek taraflı fesih, mirastan tenkis ve iptal gibi sonuçları bakımından da belirleyici rol oynamaktadır. Resmî şekil şartı, hem bakım alacaklısını acele ve düşünmeden tasarrufta bulunmaktan korumakta hem de sözleşmenin içeriğinin kesin biçimde belgelenmesini sağlayarak ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda delil güvenliği sunmaktadır. Uygulamada tapu siciline yapılan devirlerle birlikte düzenlenen ölünceye kadar bakma akitleri, en sık görülen tiplerdir.