TBK 75. Madde
Bedensel zararın kapsamı, karar verme sırasında tam olarak belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde, tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir.
TBK 75. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasını karşılamaktadır.
Tasarının tek fıkradan oluşan 74 üncü maddesinde, hâkimin tazminat hükmünü değiştirme yetkisi ve bunun koşulları düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasında kullanılan “hükmün tefhimi tarihinden itibaren iki sene zarfında, hâkimin, tetkik salâhiyetini muhafaza etmeğe hakkı vardır” şeklindeki ibare, Tasarının 74 üncü maddesinde, “hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde, tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir.” şeklinde değiştirilmiştir. Böylece, söz konusu iki yıllık sürenin, hükmün kesinleşmesine kadar geçecek süre içinde sona ermesi tehlikesi ortadan kaldırılmıştır.
Açıklama
TBK md. 75, bedensel zararın kapsamının sonradan değişebileceği özel durumlar için tazminat hükmünün değiştirilmesine olanak tanıyan özgün bir hükümdür. Tek fıkradan oluşan madde, tazminatın adil biçimde belirlenmesine imkân veren bir esneklik mekanizması getirir. Düzenleme, tıbbi belirsizliklerin bulunduğu durumlarda zarar görenin korunmasına hizmet eder.
Maddeye göre bedensel zararın kapsamı, karar verme sırasında tam olarak belirlenemiyorsa hakim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde, tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir. Bu kural karar sonrası dönemde tazminat hükmünün yeniden değerlendirilmesini mümkün kılar.
Kuralın uygulama koşulları şunlardır. Birincisi bedensel zarar söz konusu olmalıdır. Bu kural sadece bedensel zararları kapsar; malvarlığı zararları veya manevi zararlar için uygulanmaz. Birincisi zararın kapsamı karar sırasında tam olarak belirlenememektedir. Bu şart en önemli koşuldur; tam belirlenmiş zararlar için saklı tutma yetkisi kullanılamaz.
Zararın tam belirlenememesi çeşitli nedenlere dayanabilir. Tedavi sürecinin henüz tamamlanmamış olması, kalıcı maluliyet oranının kesinleşmemesi, sonradan ortaya çıkabilecek komplikasyonların öngörülememesi, iyileşme sürecinin belirsiz olması gibi durumlar bu kapsama girer. Tıbbi ilerleme ve rehabilitasyon süreçlerinin öngörülemeyen gelişimleri bu durumun tipik örnekleridir.
Hakim saklı tutma yetkisini kullanmak için takdir yetkisine sahiptir. Her bedensel zararın mutlak olarak bu yetkiyle yönetilmesi gerekmez; sadece gerçekten belirsizlik durumunda uygulanır. Hakim somut olay koşullarına bakarak bu yetkinin kullanılıp kullanılmayacağına karar verir.
Saklı tutma süresi iki yıldır. Kararın kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlayan bu süre içinde tazminat hükmü değiştirilebilir. İki yıl hak düşürücü niteliktedir; bu süreyi aşan değişiklik talepleri reddedilir. Kesinleşme tarihi, normal kanun yolları (temyiz, istinaf) tüketildikten sonra kararın değişmeyecek hale geldiği tarihtir.
Değişiklik hakim tarafından yapılır. Zarar gören yeni bilgiler elde ettiğinde mahkemeye başvurarak tazminat miktarının artırılmasını isteyebilir. Örneğin maluliyet oranının öngörülenden yüksek çıkması, komplikasyon gelişmesi, rehabilitasyon sürecinin uzaması gibi durumlar tazminat artışı gerektirebilir.
Değişiklik tek yönlü değildir. Kural olarak zarar görenin lehine değişiklik yapılır (zararın daha büyük olduğu anlaşıldığında tazminat artar). Ancak bazı durumlarda aleyhine değişiklik de mümkün olabilir (beklenen zararın gerçekleşmediği, örneğin beklenenden daha iyi iyileşme olduğunda). Ancak aleyhine değişiklik dar yorumlanır ve savunulması zordur.
Saklı tutma yetkisinin kararda belirtilmesi gerekir. Hakim kararında açıkça "iki yıl içinde tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutar" ifadesini kullanmalıdır. Bu belirsiz bırakma değil, açık bir ihtarname niteliğindedir. Karar bu ihtarname olmadan kesinleşirse, artık saklı tutma yetkisi uygulanamaz.
Doktrinde madde 75, tazminat hukukunun statik yapısını kırarak dinamik değerlendirmeye olanak tanıyan modern bir yaklaşımdır. Tıbbi ilerlemelerin hızla geliştiği ve zararın uzun vadede değerlendirilmesinin gerekli olduğu günümüzde bu esneklik önem taşır.
Pratik örnekler şunlardır. Beyin travması geçiren bir kişinin rehabilitasyon süreci iki yıl sürebilir; bu sürede kalıcı etkiler netleşir. Çocuk yaralanmasında büyüme dönemi yakından izlenir; gelişim bozuklukları sonradan ortaya çıkabilir. Mesleki hastalık şikayetleri zaman içinde ilerleyebilir.
Saklı tutma yetkisi ile aktüerya hesaplaması arasındaki ilişki önemlidir. Hakim karar verirken mevcut bilgiyle bir tazminat miktarı belirler ama iki yıl içinde bu miktar değişebilir. Bu esneklik ile zarar görenin gerçek zararını alması güvence altına alınır.
Yargıtay kararlarında madde 75’in uygulanma koşulları, saklı tutma iradesinin açıkça ifade edilmesi, değişiklik davalarının usulü hususlarında gelişen bir içtihat vardır. Özellikle trafik kazası ve iş kazası sonrası açılan tazminat davalarında bu kurum sıkça gündeme gelir.