TMK 173. Madde
(1) Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.
(2) Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.
(3) Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.
TMK 173. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 141 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrası 3678 sayılı Yasa ile değiştirilmiş, eski maddede boşanan kadının evlenmeden önceki soyadınıalabilmesi olanağıkaldırılmış, boşanan kadının ancak ve ancak bekâ rlık soyadınıalabileceği kabul edilmiştir. Bu değişiklik isabetli bulunmamıştır. Boşanan kadının bekâ rlık soyadı yerine, evlenmeden önceki soyadınıkullanmasında yararıbulunabilir. Örneğin; dul iken evlenen ve daha sonra boşanan kadın dulluk soyadınıyani evlenmeden önceki soyadınıalmakta yarar sahibi olabilir. Zira dul kalmasına yol açan evlilikten doğan çocuklarının soyadı ile aynısoyadınıtaşımak isteyebilir. 3678 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik, boşanan kadın için bu olanağıkaldırmış, kadının daima bekâ rlık soyadınıalmasızorunluluğunu getirmiştir. Bu nedenle yapılan değişiklikle bu maddenin 3678 sayılı Yasa ile değiştirilmeden önceki şekline dönülmüştür. Kadının dulluk soyadına dönmesi kuralıkabul edilmiş, ancak dilerse hâ kimden bekâ rlık soyadınıtaşımasına izin isteyebileceği istisnasıöngörülmüştür. Maddenin ikinci ve üçüncüfıkralarında 3678 sayılı Yasa ile getirilen hükümler korunmuştur.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 173. maddesi, boşanmanın kadının kişisel statüsü üzerindeki etkisini düzenlemektedir. Boşanma hâlinde kadın; evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin vermesini isteyebilir.
Kişisel durumun korunması; vatandaşlık, kazanılmış mesleki haklar gibi statü değişikliklerinin boşanmayla geri alınmamasını ifade etmektedir. Soyadı meselesinde ise kural nettir: kadın evlenmeden önceki soyadına döner. Eski eşin soyadını taşımaya devam etmek için ayrıca hâkim izni gerekmektedir; bu istisna Yargıtay içtihadında dar yorumlanmakta ve eski eşin ayrıca izninin de gerekli olduğu görüşü benimsenmektedir.
Anayasa Mahkemesi’nin 2023 tarihli kararı çerçevesinde soyadı düzenlemelerindeki cinsiyete dayalı eşitsizlik tartışmaları sürmektedir. Hâkim izniyle eski eşin soyadının korunabilmesi uygulaması; özellikle uzun süre profesyonel kimliğini bu soyadla kazanmış kadınlar bakımından pratik bir çözüm sunmaktadır. Çocukların soyadı ise TMK 321 kapsamında ayrıca düzenlenmekte olup boşanmada velayet düzenlemesiyle birlikte ele alınmaktadır.