TMK 36. Madde
(1) dernek ve vakıf dışındaki diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşlar hakkında da uygulanır.
(2) 47 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 139 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “tüzük kuralları” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir. 4721 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA
(3) Değiştiren Kanunun/ Yürürlüğe Giriş Tarihi KHK’nin veya İptal Eden 4721 Sayılı Kanunun Değişen
(4) 11/1/2003 Anayasa Mahkemesi veya İptal Edilen Maddeleri 30/7/2003 Kararının Numarası 23/11/2004
(5) 23/7/2011 Anayasa Mahkemesinin 27/11/2007 tarihli ve E.:
(6) 112 2002/162, K.: 2007/89 sayılı
(7) Anayasa Mahkemesinin 25/6/2009 tarihli ve E.:
(8) 289 2008/30, K.: 2009/96 sayılı
(9) Anayasa Mahkemesinin 2/7/2009 tarihli ve E.:
(10) 321 2005/114, K.: 2009/105
(11) Anayasa Mahkemesinin 17/3/2011 tarihli ve E.:
(12) 713 2009/58, K.: 2011/52 sayılı
(13) kararı Değiştiren Kanunun/ Yürürlüğe Giriş Tarihi KHK’nin veya İptal Eden 4721 Sayılı Kanunun Değişen
(14) Anayasa Mahkemesinin 7/2/2012 tarihinden 27/10/2011 tarihli ve E.: başlayarak bir yıl sonra
(15) 303 2010/71, K.: 2011/143 sayılı
(16) Anayasa Mahkemesinin 12/7/2013 tarihinden 27/12/2012 tarihli ve E.: başlayarak altı ay sonra
(17) 319 2012/35, K.: 2012/203 sayılı
(18) Anayasa Mahkemesinin 10/12/2013 10/10/2013 tarihli ve E.:
(19) 291 2013/62, K.: 2013/115 sayılı
(20) Anayasa Mahkemesinin 20/3/2018 29/11/2017 tarihli ve E.:
(21) 40 2017/130, K.: 2017/165
(22) 7343 182, 324 30/11/2021 Değiştiren Kanunun/ Yürürlüğe Giriş Tarihi KHK’nin veya İptal Eden 4721 Sayılı Kanunun Değişen
(23) Anayasa Mahkemesinin 407, 471 23/6/2023 tarihinden 22/3/2023 Tarihli ve E: başlayarak 9 ay sonra 2022/105, K: 2023/54 Sayılı
(24) Anayasa Mahkemesinin 409, 436 27/6/2023 tarihinden 25/1/2023 Tarihli ve E: başlayarak 9 ay sonra 2020/30, K: 2023/12 Sayılı
(25) E.: 2022/155, K.: 2023/38
(26) Anayasa Mahkemesi’nin Resmî Gazete’de 26/7/2023 tarihli ve E.: yayımlanmasından başlayarak 2023/3, K.: 2023/139 sayılı 314
TMK 36. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 35 inci maddesini karşılamaktadır. Bu maddenin yer aldığı İkinci Ayırımın “Ahvali Şahsiye Sicil Kayıtları” şeklindeki başlığı “Kişisel Durum Sicili” biçiminde daha anlaşılır hâ le getirilmiştir. Madde 1984 tarihli Öntasarının 36 ncı maddesi örnek alınarak yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 36. maddesi, Türk kişiler hukukunun sistematik yapısı içinde “Kişisel Durum Sicili” bölümünün başlangıç hükmü niteliğindedir. Mülga 743 sayılı Kanun’da “Ahvali Şahsiye Sicil Kayıtları” şeklinde yer alan başlık, 4721 sayılı TMK ile “Kişisel Durum Sicili” olarak sadeleştirilmiş; kavramın anlaşılırlığı ve çağdaş terminoloji birlikte sağlanmıştır. Madde, dernek ve vakıf dışındaki diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşlar hakkında 92. madde hükmünün uygulanacağını düzenlemekte, böylece kâr amaçsız tüzel kişiliklerin kaydına ilişkin atıf rejimini kurmaktadır.
Kişisel durum sicili, bir kişinin hukuki kişiliğine ilişkin tüm temel olguların — ad, soyad, doğum yeri ve tarihi, ana-baba bilgisi, soybağı, evlilik, boşanma, ölüm, velayet, vesayet, vatandaşlık — devlet tarafından tutulan resmî kayıtlarının bütününü ifade eder. Bu sicil Türkiye’de 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu çerçevesinde İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından MERNİS (Merkezî Nüfus İdare Sistemi) adı altında elektronik ortamda tutulmaktadır. T.C. kimlik numarası bu sistem üzerinden üretilir ve kişinin hukuki varlığını tanımlayan tek anahtardır.
Sicilin işlevi üç boyutludur: ispat işlevi, kamu güveni işlevi ve aleniyet işlevi. İspat işlevi TMK 7 ve TMK 30 ile pekiştirilmiştir; sicil kayıtları belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur. Kamu güveni işlevi, sicile dayanarak işlem yapanların korunmasını sağlar; özellikle evlilik, tanıma, evlat edinme gibi işlemlerde sicil kaydına güvenen üçüncü kişinin iyi niyeti korunur. Aleniyet işlevi ise, sicil kayıtlarının belirli sınırlar içinde hak sahiplerine ve resmî makamlara açık olması anlamına gelir; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde kişisel veri niteliğindeki bilgilerin paylaşımı özel hükümlere tabidir.
Maddede yer alan “dernek ve vakıf dışındaki diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşlar hakkında da uygulanır” ifadesi, sendika, meslek odası, kooperatif gibi kâr paylaşma amacı gütmeyen örgütlenmelerin kayıt rejimine TMK 92’nin kıyasen uygulanacağını belirtir. TMK 92, dernekler için öngörülen sicil tutma, yayım ve aleniyet kurallarını içerir; bu kuralların benzer örgütlenmelere de uygulanması, tüzel kişiliklerin devlet nezdinde tek tip bir takip ve denetim rejimine bağlanmasını amaçlar. 700 sayılı KHK m.139’la yapılan değişiklikle “tüzük kuralları” ifadesi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik” şeklinde güncellenmiş; sicil rejiminin idari düzenleme yetkisi Cumhurbaşkanlığı makamına verilmiştir.
Uygulamada kişisel durum sicili, hak sahipliğinin temel delili olarak kullanılır. Evlilik, boşanma, tanıma, evlat edinme, velayet kararı, kısıtlılık, gaiplik gibi tüm kişisel durum olayları sicile işlenir; bu işlemeler kurucu (konstitütif) değil, açıklayıcı (deklaratif) niteliktedir — yani hukuki durum kayıtla birlikte değil, temeldeki olay veya mahkeme kararıyla doğar; ancak sicile işlenene kadar üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi güçleşebilir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi içtihatları, sicil düzeltme davalarında maddi gerçeğin aranması gerektiğini, sicil kayıtlarının kutsal değil düzeltilebilir kayıtlar olduğunu vurgular. TMK 36, Anayasa m.20’deki özel hayatın gizliliği ve m.17’deki kişinin manevi varlığının korunması ilkeleriyle birlikte okunduğunda, hem kişisel verilerin korunması hem de hukuki durumların güvenle kayıt altına alınması gereklerini bir sistematik çerçeveye oturtan temel bir hükümdür.