TMK 36. Madde
(1) Kişisel durum, bu amaçla tutulan resmî sicille belirlenir.
(2)Bu sicilin tutulmasına ve zorunlu bildirimlerin yapılmasına ilişkin esaslar, ilgili kanunda
gösterilir.
TMK 36. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 35 inci maddesini karşılamaktadır. Bu maddenin yer aldığı İkinci Ayırımın “Ahvali Şahsiye Sicil Kayıtları” şeklindeki başlığı “Kişisel Durum Sicili” biçiminde daha anlaşılır hâ le getirilmiştir. Madde 1984 tarihli Öntasarının 36 ncı maddesi örnek alınarak yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 36, kişisel durumun (medeni hâl) belirlenmesinde resmî kişisel durum sicilini esas alan temel düzenlemedir. Hüküm, doğum, ölüm, evlenme, boşanma, soybağı ve vesayet gibi kişinin hukuki konumunu etkileyen olguların kayıt altına alınacağı sicili öngörür ve bu sicilin tutulması ile zorunlu bildirimlere ilişkin ayrıntıların özel kanunda gösterileceğini belirtir. Burada işaret edilen özel kanun 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu olup, doğum ve ölümün ispatına ilişkin TMK Madde 30 ile sıkı bağlantı içindedir. Sicil, kişiliğin başlangıcını düzenleyen TMK Madde 28 ile birlikte değerlendirilir.
Uygulamada kişisel durum sicili, nüfus müdürlükleri eliyle MERNİS sistemi üzerinden elektronik ortamda tutulur. Doğum bildiriminin otuz gün, ölüm bildiriminin ise on gün gibi yasal sürelerde yapılması zorunludur; bu bildirimler hastaneler, sağlık kuruluşları ve muhtarlıklar üzerinden gerçekleşir. Sicile geçen kayıtlar aksi ispatlanıncaya kadar geçerli kabul edilir ve resmî belge niteliği taşır. Kayıtların düzeltilmesi ise idari yoldan değil, kural olarak nüfus davası yoluyla asliye hukuk mahkemesinden istenir. Cinsiyet değişikliğinin sicile yansıtılması bakımından TMK Madde 40 ayrıca devreye girer.
Sicile aykırı veya gerçeğe uygun olmayan kayıtların düzeltilmesinde mahkeme kararı esastır ve Yargıtay yerleşik içtihadında nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davalarının kamu düzenini ilgilendirmesi nedeniyle savcının da taraf gösterilmesini, ayrıca her türlü delille ispat yapılabilmesini kabul etmektedir. Zorunlu bildirimlerin süresinde yapılmaması idari para cezasını gerektirir. Somut bir örnek vermek gerekirse, evde doğan ve bildirimi geciken bir çocuğun yaşının kemik testi ve tanık beyanıyla düzeltilmesi talebinde mahkeme, TMK Madde 36 uyarınca sicili esas alır; sicil yanlışsa gerçek durumu araştırır ve kaydı düzelterek miras, askerlik ve evlenme ehliyeti gibi sonuçları doğru zemine oturtur.