TMK 381. Madde
(1) Ortaklardan biri feshi bildirir veya iflâs ederse ya da bir ortağın haczedilmiş payının satışı istenirse, öteki ortaklar, ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilirler.
(2) Evlenen ortak, fesih bildirimine gerek olmaksızın ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini isteyebilir.
TMK 381. Madde Gerekçesi
1984 tarihli Öntasarının 312 nci maddesinden alınan bu madde, yürürlükteki Kanunun 331 inci maddesini karşılamaktadır. Daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 381, aile malları ortaklığında fesih bildirimi, ödemeden aciz hâli ve evlenme gibi sebeplerle ortaya çıkan durumlarda ortaklığın akıbetini düzenler. Birinci fıkraya göre ortaklardan biri feshi bildirir, iflas eder ya da bir ortağın haczedilmiş payının satışı istenirse, diğer ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilirler. İkinci fıkra ise evlenen ortağa, fesih bildirimine gerek kalmaksızın ortaklıktaki hakkının ödenmesini isteme imkânı tanır. Gerekçeye göre madde, eski Kanun’un 331. maddesini daha sade bir dille karşılamakta ve hüküm değişikliği içermemektedir. Düzenleme, sona erme sebeplerini sayan TMK 380, ölüm hâlini düzenleyen TMK 382 ve paylaşmaya ilişkin TMK 383 ile sistematik bağ içinde okunmalıdır.
Maddenin uygulama mekanizması, ortaklığın bütünüyle dağılmasını önleyerek devamlılığı koruma amacı taşır. Bir ortağın çıkması, iflası veya payının cebri icra yoluyla satışa konu olması normalde ortaklığı tehlikeye sokar; ancak madde, kalan ortaklara öncelikli bir tercih hakkı tanır. Bu ortaklar, ayrılan ortağın payını ya da onun alacaklılarının alacağını ödeyerek hem ilgilinin hem de üçüncü kişilerin haklarını karşılar ve böylece ortaklığı kendi aralarında ayakta tutar. Evlenen ortak bakımından ise özel bir kolaylık öngörülmüştür: evlilik, kişinin yeni bir aile ekonomisi kurması anlamına geldiğinden, evlenen ortak fesih bildirimi sürelerine bağlı kalmadan payının ödenmesini isteyebilir. Bu sayede hem ortaklığın istikrarı hem de bireyin kendi ailesini kurma özgürlüğü dengelenmiş olur.
Hükmün sonucu, sayılan hâllerin gerçekleşmesi durumunda ortaklığın zorunlu tasfiyesi yerine kalan ortakların ödeme yaparak ortaklığı sürdürebilmesidir; ödeme yapılmazsa ortaklık sona erer ve TMK 383 uyarınca paylaşma yoluna gidilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ortağın payının haczi ve satışı hâlinde diğer ortaklara tanınan ödeyip sürdürme hakkının ortaklığın korunması amacına hizmet ettiğini benimsemektedir. Somut bir örnek: dört kardeşin aile malları ortaklığında kardeşlerden biri ağır borç altına girip payı haczedilir ve satışı istenirse, diğer üç kardeş alacaklının alacağını ödeyerek bu payı ortaklıkta tutabilir ve işletmeyi dağılmaktan kurtarabilir. Aynı şekilde kardeşlerden biri evlendiğinde, TMK Madde 381 uyarınca uzun fesih sürelerini beklemeksizin payının kendisine ödenmesini isteyerek yeni ailesinin geçimi için sermayesini ayırabilir.