TMK 68. Madde
(1) Dernek üyeleri eşit haklara sahiptirler. Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez; eşitliği bozan veya bazı üyelere bu
(2) 6 30/7/2003 tarihli ve 4963 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle, 64 üncü maddenin bu fıkrada yer alan “gerçek kişi” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile tüzel kişiler” ibaresi eklenmiştir. 7 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Kanunun 38 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan ”tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa,” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. 8 30/7/2003 tarihli ve 4963 sayılı Kanunun 33 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “altı ay önceden” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamaz.
(3) Her üyenin, derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır.
(4) Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, dernek malvarlığında hak iddia edemez.
TMK 68. Madde Gerekçesi
Madde, Anayasanın 10 uncu maddesinde öngörülen eşitlik ilkesini tekrarlamaktadır. Buna göre, dernek üyeleri arasında herhangi bir ayırım yapılamayacağı ve dernek faaliyetlerine katılımda da üyelerin eşit haklara sahip olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca maddede, yürürlükteki Kanunun 66 ncı maddesinde olduğu gibi, dernekten çıkan her üyenin, dernek malvarlığında hak iddia edemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 68. maddesi, dernek üyeliğinin temel haklarını ve eşitlik ilkesini düzenleyen dört fıkralı kapsamlı bir hükümdür. Madde; üyelerin eşit haklara sahip olduğunu, ayrımcı uygulamaların yasak olduğunu, her üyenin faaliyetlere ve yönetime katılma hakkını ve çıkan ya da çıkarılan üyenin malvarlığında hak iddia edemeyeceğini bir arada düzenlemektedir.
Birinci ve ikinci fıkradaki eşitlik ilkesi, Anayasa m.10 ile doğrudan uyumlu olup dernek üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din, mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetilemeyeceğini belirtir. Bu yasak, hem üyelik koşulları bakımından ayrımcılığı hem de üyelerin haklarından yararlanma bakımından eşitsizliği kapsar. Ancak tüzükle belirlenen kategori üyeliği (onursal üye, asıl üye gibi) farklı haklara yol açabilir; bu kategori farklılığı ayrımcılık sayılmaz. Anayasa m.33 ve AİHM m.11 çerçevesinde değerlendirildiğinde, cinsiyete dayalı üyelik koşullarının ya da seçim kriterlerinin özel kulüp niteliğindeki dernekler bakımından meşruiyet tartışmasını beraberinde getirdiği görülmektedir.
Üçüncü fıkra, dernek faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkını güvence altına alır; bu hak, oy kullanma, genel kurula katılma, organ seçimlerine adaylık ve öneride bulunma gibi aktif katılım biçimlerini kapsar. Dördüncü fıkra, dernek malvarlığı üzerindeki hakkı sona erdiren önemli bir kural koyar: çıkan veya çıkarılan üye, dernek malvarlığında pay talep edemez. Bu kural, dernek tüzel kişiliğinin özerkliğini korur ve malvarlığının dernek amacına özgülenmiş olduğunu pekiştirir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, malvarlığına katılım talebinin “kazanç paylaşma” yasağıyla da örtüştüğünü; derneği ticaret şirketinden ayıran bu unsurun sona erme halinde de korunması gerektiğini içtihatta vurgulamaktadır.