TMK 696. Madde

(1) Kendi tutum ve davranışlarıyla veya malın kullanılmasını bıraktığı ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin tutum ve davranışlarıyla diğer paydaşların tamamına veya bir kısmına karşı olan yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen paydaş, bu yüzden onlar için paylı mülkiyet ilişkisinin devamını çekilmez hâle getirmişse, mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir.

(2) Davanın açılması, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesine bağlıdır.

(3) Hâkim, çıkarma istemini haklı gördüğü takdirde, çıkarılacak paydaşın payını karşılayacak kısmı maldan ayırmaya olanak varsa, bu ayırmayı yaparak ayrılan parçanın paylı mülkiyetten çıkarılana özgülenmesine karar verir.

(4) Aynen ayrılmasına olanak bulunmayan maldaki payın dava tarihindeki değeriyle kendilerine devrini isteyen paydaş veya paydaşlar bu istemlerini paydaşlıktan çıkarma istemi ile birlikte ileri sürmek zorundadırlar. Hâkim, hüküm vermeden önce re’sen belirleyeceği uygun bir süre içinde pay değerinin ödenmesine veya tevdiine karar verir. Davanın kabulü hâlinde payın istemde bulunan adına tesciline hükmolunur.

(5) Payı karşılayacak kısım maldan aynen ayrılamaz ve bu payı isteyen paydaş da bulunmazsa hâkim, davalıya payını devretmesi için bir süre belirler ve bu süre içinde devredilmeyen payın açık artırmayla satışına karar verir. Satış kararı, cebrî icra yoluyla paraya çevirmeye ilişkin hükümler uyarınca yerine getirilir.

Açıklama

TMK Madde 696, paylı mülkiyet ilişkisini çekilmez hâle getiren bir paydaşın, mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılmasını düzenleyen ayrıntılı bir hükümdür. Birinci fıkraya göre, kendi tutum ve davranışlarıyla veya malın kullanılmasını bıraktığı ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin tutum ve davranışlarıyla diğer paydaşlara karşı yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen ve bu yüzden paylı mülkiyet ilişkisinin devamını onlar için çekilmez kılan paydaş, paydaşlıktan çıkarılabilir. Bu hüküm, paylı mülkiyette ortakların birbirine karşı sadakat ve özen yükümlülüğünün ağır ihlalini yaptırıma bağlar ve TMK m.693’teki yararlanma-kullanma dengesinin korunmasına hizmet eder. Çıkarma, istisnai ve son çare niteliğindeki ağır bir tedbirdir.

Maddenin ikinci ve sonraki fıkraları, çıkarma sürecinin usulünü ve sonuçlarını ayrıntılı biçimde kurar. Davanın açılması, aksi kararlaştırılmadıkça pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesine bağlıdır; yani hem paydaş sayısı hem de pay oranı bakımından çoğunluk gerekir. Hâkim çıkarma istemini haklı görürse, çıkarılacak paydaşın payını karşılayacak kısmı maldan ayırmaya olanak varsa bu ayırmayı yaparak ayrılan parçayı çıkarılan paydaşa özgüler. Aynen ayırma mümkün değilse, payı dava tarihindeki değeriyle devralmak isteyen paydaşlar bu istemlerini çıkarma talebiyle birlikte ileri sürmek zorundadır; hâkim, hüküm öncesi belirleyeceği sürede pay bedelinin ödenmesine veya tevdiine, davanın kabulü hâlinde payın istem sahibi adına tesciline karar verir.

Payı karşılayacak kısım maldan aynen ayrılamaz ve bu payı devralmak isteyen bir paydaş da yoksa, hâkim davalıya payını devretmesi için süre verir; bu sürede devredilmeyen payın açık artırmayla satışına karar verilir ve satış, cebrî icra yoluyla paraya çevirmeye ilişkin hükümler uyarınca yerine getirilir. Böylece çıkarma yaptırımı her hâlde sonuca bağlanır. Yargıtay uygulamasında, paydaşın çıkarılması için sıradan anlaşmazlıkların yeterli olmadığı, ilişkinin gerçekten çekilmez hâle geldiğini gösteren ağır ve sürekli ihlallerin ispatı aranır. Somut bir örnek: bir apartmanda paydaş olan kişi, sürekli olarak ortak alanları tahrip eder, diğer paydaşlara fiziksel tehdit ve tacizde bulunur ve giderlere hiç katılmazsa, çoğunluğu oluşturan paydaşlar onu paydaşlıktan çıkarma davası açabilir; hâkim payı aynen ayıramazsa, isteyen paydaşa dava tarihindeki değeriyle devredilmesine, devralan yoksa açık artırmayla satışına karar verir.