TMK 697. Madde
(1) Bir paydaşın çıkarılmasına ilişkin hükümler, kıyas yoluyla, pay üzerinde intifa veya diğer bir aynî ya da tapuya şerh edilmiş kişisel yararlanma hakkı sahipleri hakkında da uygulanır. Ancak, devri caiz olmayan bir hakkın uygun bir tazminat karşılığında sona ermesine karar verilir.
TMK 697. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 626b maddesinden alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak ve terim birliği sağlanmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki Kanunun 626b maddesinin birinci cümlesi, İsviçre Medenî Kanununun 649c maddesini karşılamaktadır.
Açıklama
TMK Madde 697, paylı mülkiyette bir paydaşın çıkarılmasına ilişkin TMK m.696 hükümlerinin, pay üzerinde sınırlı aynî hak veya kişisel hak sahibi olan diğer kişilere de kıyas yoluyla uygulanmasını düzenler. Maddeye göre, bir paydaşın çıkarılmasına ilişkin hükümler; pay üzerinde intifa hakkı, başka bir aynî hak veya tapuya şerh edilmiş kişisel yararlanma hakkı sahipleri hakkında da kıyasen uygulanır. Bu düzenleme, paydaşın çıkarılmasını mümkün kılan m.696’nın etki alanını genişleterek, paylı mülkiyet ilişkisini çekilmez hâle getiren tutum ve davranışların yalnızca paydaşlardan değil, pay üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerden de gelebileceği gerçeğini karşılar.
Hükmün işleyişinde dikkat çeken nokta, hakkın niteliğine göre farklı bir sonuç öngörülmesidir. Çıkarılması istenen kişi devredilebilir nitelikte bir hakka sahipse, m.696’daki payın devri ve satışına ilişkin mekanizma kıyasen uygulanır. Ancak devri caiz olmayan bir hak söz konusuysa, örneğin kişiye sıkı sıkıya bağlı ve başkasına geçemeyen bir intifa hakkı gibi, bu hak doğrudan üçüncü kişiye devredilemeyeceğinden, hâkim bu hakkın uygun bir tazminat karşılığında sona ermesine karar verir. Böylece hem paylı mülkiyet ilişkisinin çekilmezliği giderilir, hem de devredilemez hakkın sahibinin uğradığı kayıp tazminatla telafi edilerek menfaat dengesi korunur. Bu, hakkın el değiştirmesi yerine ortadan kaldırılması yoluyla bir çözüm sunar.
Bu düzenlemenin sonucu, paylı malın huzurlu kullanımını bozan kişinin yalnızca paydaş olması durumunda değil, pay üzerinde intifa veya benzeri hak sahibi olması durumunda da mülkiyet ilişkisinden uzaklaştırılabilmesidir; bu da paydaşlar topluluğunun korunmasını sağlar. Yargıtay uygulamasında, paydaşın çıkarılmasına ilişkin koşulların ağır ve istisnai biçimde değerlendirilmesi, ancak ilişkinin gerçekten çekilmez hâle geldiğinin somut olarak ispatı aranır; bu ölçüt m.697 kapsamındaki hak sahipleri için de geçerlidir. Somut bir örnek: bir taşınmazda paydaşlardan birinin payı üzerinde intifa hakkı sahibi olan kişi, sürekli taşkın davranışlarıyla diğer paydaşların malı kullanmasını çekilmez hâle getirirse, paydaşlar mahkemeden bu intifa hakkı sahibinin çıkarılmasını isteyebilir; hak devredilemez nitelikteyse hâkim uygun bir tazminat karşılığında intifa hakkının sona ermesine hükmeder.