TMK 703. Madde
(1) Elbirliği mülkiyeti, malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer.
(2) Paylaştırma, aksine bir hüküm bulunmadıkça, paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır.
TMK 703. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 631 inci maddesini karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 654 üncü maddesinde olduğu gibi iki fıkra hâ line getirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. Arılaştırılmak suretiyle kenar başlığıyla birlikte yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 703, elbirliği mülkiyetinin (iştirak hâlinde mülkiyet) hangi sebeplerle sona ereceğini düzenler. Maddeye göre elbirliği mülkiyeti üç yoldan biriyle son bulur: malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesi. Bu hüküm, TMK m.701’de tanımlanan ve ortakların belirlenmiş paylara sahip olmadığı, her birinin hakkının malların tamamına yaygın bulunduğu özel mülkiyet türünün kaderini belirler. Elbirliği mülkiyeti her zaman bir topluluk ilişkisine, örneğin mirasçılar arasındaki miras ortaklığına (TMK m.640) veya aile mallarına bağlı olduğundan, bu temel ilişkinin niteliği sona erme biçimini de etkiler. Malın üçüncü kişiye devri mülkiyetin konusunu ortadan kaldırırken, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete dönüşme yapının kendisini değiştirir.
İkinci fıkra, sona erme sonucunda yapılacak paylaştırma işleminin hangi kurallara göre yürütüleceğini belirler: aksine bir hüküm bulunmadıkça paylaştırma, paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır. Bu, TMK m.698 ve devamındaki paylaşma istemi, paylaşma biçimi ve hâkimin müdahalesine ilişkin kuralların elbirliği mülkiyetinin tasfiyesinde de uygulanacağı anlamına gelir. Uygulamada en sık karşılaşılan durum, mirasçıların terekeyi paylaşmak istemesidir; ortaklar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılarak malın aynen taksimi ya da satış yoluyla paylaştırılması mahkemeden istenir. Böylece her ortağın elbirliği hâlindeki yaygın hakkı, somut ve bağımsız bir paya dönüşerek ya da bedele çevrilerek sonlandırılır.
Sona erme sonucu, ortaklar arasındaki belirsiz ve bölünmemiş hak yapısının tasfiye edilmesi ve her ortağın hakkının somutlaşmasıdır; bu süreç tamamlandığında elbirliği ilişkisi hukuken ortadan kalkar. Yargıtay içtihatlarında, mirasçıların elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürmek için tapu müdürlüğüne birlikte başvurabilecekleri, anlaşmazlık hâlinde ise mirasçılardan birinin talebiyle bu dönüşümün sağlanabileceği kabul edilmektedir. Somut bir örnek: üç kardeş, vefat eden babalarından kalan bir tarlaya elbirliği hâlinde malik olduklarında hiçbiri belirli bir paya sahip değildir; kardeşler anlaşarak tarlayı paylı mülkiyete çevirip her birine 1/3 pay tahsis edebilir, anlaşamazlarsa açacakları ortaklığın giderilmesi davasıyla tarla satılır ve bedeli aralarında bölüştürülerek elbirliği mülkiyeti tümüyle sona erer.