TTK 1447. Madde
(1) Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleşmesinden sonra, sözleşme uyarınca veya sigortacının istemi üzerine, rizikonun veya tazminatın kapsamının belirlenmesinde gerekli ve sigorta ettirenden beklenebilecek olan her türlü bilgi ile belgeyi sigortacıya makul bir süre içinde sağlamak zorundadır. Ayrıca, sigorta ettiren, aldığı bilgi ve belgenin niteliğine göre, rizikonun gerçekleştiği veya diğer ilgili yerlerde sigortacının inceleme yapmasına izin vermekle ve kendisinden beklenen uygun önlemleri almakla yükümlüdür.
(2) Bu yükümlülüğün ihlal edilmesi sebebiyle ödenecek tutar artarsa, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır.
TTK 1447. Madde Gerekçesi
Sigorta bir zenginleşme aracı olmadığından sigortacı gerçek zararı ödemelidir. İyi niyet ve azami güven esasına dayanan sigortada sigortacının, riziko gerçekleştiğinde sorumluluğunun doğup doğmadığını, doğmuşsa kapsam ve sınırını belirleyebilmesi için rizikoyla ilgili tüm bilgilere sahip olması gerekir. Bu nedenle sigortacı, sigorta ile ilgili olan kimselerden riziko ile ilgili her türlü bilgiyi talep edebilmeli ve rizikonun gerçekleştiği yerlerde gereken incelemeleri yapabilmelidir. Nitekim, bir çok sigorta genel şarttında bu husus açık olarak düzenlenmiştir. Bu yükümlülüğün ihlali ise maddede ayrıca düzenlenmiştir. Buna göre, kusurun ağırlığına göre ve ödenecek tazminata yaptığı etkiye göre sigorta tazminatından indirim yapılabilecektir.
Açıklama
TTK Madde 1447’de düzenlenen bilgi verme ve araştırma yapılmasına izin verme yükümlülüğü, sigorta sözleşmesinin azami güven esasına dayanan yapısının önemli bir tamamlayıcısıdır. Bu hüküm, risiko gerçekleştikten sonra sigorta ettiren tarafından sigortacıya sağlanması gereken bilgi ve belgelerin kapsamını belirlemekte, aynı zamanda sigortacının inceleme ve araştırma yapabilme hakkını düzenlemektedir. Hukuki dayanak olarak Türk Borçlar Kanunu’nun genel ilkeleri, özellikle de iyi niyet ve dürüstlük ilkeleri ile Medeni Kanun’un hukuki işlemleri düzenleyen hükümleri uygulanmaktadır. Maddenin sistemik işlevi, sigortacının sorumluluğun doğup doğmadığını ve tazminat kapsamını doğru belirleyebilmesi için gerekli bilgi asimetrisini gidermek amacını taşımaktadır.
Uygulamada, sigorta ettiren riziko gerçekleştikten sonra makul süre içinde tüm belgeler, tanık ifadeleri, hasar raporları ve ilgili dökümantasyonu sigortacıya sunmakla yükümlüdür. Yangın, trafik kazası veya su baskını gibi durumlarda sigortacının hasarın meydana geldiği yerde inceleme yapabilmesi için sigorta ettiren çalışma özgürlüğü sağlamalıdır. TTK Madde 1447 kapsamında bu yükümlülükler sadece bilgi sunmakla sınırlı değil; aynı zamanda sigortacı temsilcisinin olaya müdahale etmesine, fotoğraf çekmesine, avukat ile çalışmasına da izin verilmesi beklenmektedir. Yükümlülüğün ihlali halinde, örneğin sigorta ettiren hasar yerini imha etmesi veya önemli belgeleri saklaması durumunda kusurun ağırlığı dikkate alınmaktadır.
Maddenin yaptırım sistemi, disiplin mekanizması niteliğinde olup kusura dayalı tazminat indirimini öngörmektedir. Yargıtay içtihadında, sigorta ettirinin bilgi verme yükümlülüğünü ağır şekilde ihlaline karşılık tam indirim uygulanabilirken, hafif ihlaflarda kısmi indirim yapılmaktadır. Örneğin, trafik hasarında zamanında ilgililer haber ettirilmezse ve deliller kaybolursa, sigortacı rücudan mahrum kalabileceğinden tazminat bu ölçüde azaltılabilir. Bu yaklaşım, sigortacıyı kendini savunma imkanından yoksun bırakmayan, aynı zamanda sigortanın zenginleşme aracı olmama ilkesini koruyup, sigorta ettireni makul yükler altında tutan dengeli bir çözüm sağlamaktadır.