d) Zararı önleme, azaltma ve sigortacının rücu haklarını koruma yükümlülüğü
Madde ListesiTTK 1448. Madde
(1) Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiği veya gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda, zararın önlenmesi, azaltılması, artmasına engel olunması veya sigortacının üçüncü kişilere olan rücu haklarının korunabilmesi için, imkânlar ölçüsünde önlemler almakla yükümlüdür. Sigorta ettiren, sigortacının bu konudaki talimatlarına olabildiğince uymak zorundadır. Birden çok sigortacının varlığı ve bunların birbirlerine aykırı talimatlar vermeleri hâlinde, sigorta ettiren, bu talimatlardan zararın azaltılması ve rücu haklarının korunması bakımından en uygun olanını dikkate alır.
(2) Bu yükümlülüğe aykırılık sigortacı aleyhine bir durum yaratmışsa, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır.
(3) Sigortacı sigorta ettirenin birinci fıkra gereğince yaptığı makul giderleri, bunlar faydasız kalmış olsalar bile, sigorta tazminatından veya bedelinden ayrı olarak tazmin etmekle yükümlüdür. Eksik sigortanın yapıldığı hâllerde 1462 nci madde hükmü kıyas yoluyla uygulanır.
(4) Sigortacı, sigorta ettirenin istemi üzerine giderlerin karşılanması amacıyla gerekli tutarı avans olarak ödemek zorundadır.
TTK 1448. Madde Gerekçesi
6762 sayılı Kanunun koruma tedbirlerini düzenleyen 1293 üncü maddesi temelde korunmuş ancak, uygulamada karşılaşılan sorunları giderebilmek amacıyla biraz daha genişletilmiştir. Öncelikle, yükümlülük sadece rizikonun gerçekleştiği dönemde değil, gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu dönem için de öngörülmüştür. Zira, bu maddenin amacı, zararın artması yanında zararın oluşmasına da engel olmaktır. Kişi kendisini tehlikelerden korumak için sigortaya başvurur. Yoksa tehlike istenilen bir durum değildir. Bu nedenle, sigorta ettiren, sigortasını yaptırmış olsa bile ihmalkar davranmamalı, rizikonun doğmaması veya doğmuşsa da zararın artmasını önleyici her türlü tedbiri almalıdır. Diğer taraftan, prim hesabı gerçekleşen olaylara göre, diğer bir ifade ile “hasar/prim” oranına göre belirlendiğinden, sigortacı bir dönem içinde ne kadar az tazminat ödemişse bir sonraki dönem için sigorta ettirenlerin ödeyeceği prim de o oranda daha az olacaktır. Maddeden beklenen amacın tam gerçekleşebilmesi amacıyla sigorta ettirene, olabildiğince sigortacı tarafından verilen talimata uyma zorunluluğu getirilmiştir. Ancak, sigorta ettiren tarafında alınacak önlemler veya uyulacak talimatlar imkân dahilinde ve makul olanlardır. Yoksa hiçbir kimseden, kendisini zora ya da hayatını tehlikeye atacak bir önlem alması beklenemez.
Açıklama
TTK Madde 1448, sigorta ettirene yüklenen koruma yükümlülüğünü düzenleyen temel bir hükümdür. Bu madde, sigorta hukuku sisteminde zararın önlenmesi ve sigortacının rücu haklarının korunması ilkelerine dayanmaktadır. Normatif çerçeve, Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri ile uyumlu olup, sigorta sözleşmesinin doğası gereği ortaya çıkan karşılıklı yükümlülükleri belirler. TTK Madde 1448, risk gerçekleştikten sonra değil, gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu dönemde de işletilmesi için genişletilmiş bir düzenlemedir. Bu yaklaşım, sigorta kurumunun özünü yansıtır; çünkü sigorta ettiren, riski içeren durumlarda pasif kalmamalı, aktif koruma tedbirleri almalıdır.
Uygulamada, sigorta ettiren imkânlar ölçüsünde makul ve gerekli her türlü tedbiri almakla yükümlüdür. Örneğin, yangın sigortası yapılan bir işyerinde çatı çökmesi tehlikesi belirdiğinde, sigorta ettirin derhal onarım yaptırması veya mühendis raporuna başvurması gerekir. Birden çok sigortacının varlığında çelişkili talimatlar verilirse, en uygun olanı tercih edilir. Sigortacı makul giderleri ayrı olarak tazmin etmekle yükümlü olup, eksik sigortada TTK Madde 1462 kıyasen uygulanır. Sigorta ettirin istemi halinde sigortacı avans ödemelidir.
Yükümlülüğe aykırılık halinde müeyyide sistematiği açık olarak belirtilmiştir. Kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır; bu, nihai ödemenin azaltılması anlamına gelir. Yargıtay içtihadı, kusurun karşılıklı sorumluluk ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini hususunda istikrarlı kararlar vermiştir. Sigorta ettiren ihmalkar davranışıyla zararı artırırsa, sigortacının sorumluluğu orantılı olarak düşer.