Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay ve Tasarruf Oranı Hesabı

Miras hukuku, mirasbırakanın tasarruf iradesi ile mirasçıların hakları arasında denge kurar. Öncelikle mirasbırakan, kendi malvarlığı üzerinde kural olarak dilediği gibi tasarruf eder. Ancak kanun koyucu bu geniş serbestiyi belirli mirasçıların saklı pay haklarını güvence altına almak amacıyla sınırlar. Mirasbırakanın yasal hudutları aşarak yaptığı ölüme bağlı kazandırmalar hukuki denetimden geçer. Ayrıca sağlararası kazandırma işlemleri de belirli şartlar altında denetime tabidir. Bu denetim mekanizması uygulamada bu hukuki kurum aracılığıyla adliyelerde işler. Davacı mirasçı, murisin tasarruf oranı hudutlarını aşan eylemlerinin kanuni hadde indirilmesini görevli mahkemeden ister. Yargılama sürecinde mahkeme, mülkiyetin akıbetini tarafların sunduğu delillere göre belirler. Bu yazı, tenkis davası kavramını, şartlarını ve görevli yargı merciini mercek altına alır. Dileyen okurlarımız güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr konsolide metni üzerinden detaylıca inceler.

Yazar: Av. Mehmet Tokar | Son güncelleme: 10 Eylül 2026

Tenkis Davası Kavramı ve Hukuki Dayanak

Tenkis davası, mirasbırakanın yasal tasarruf yetkisini aşarak mirasçıların haklarını zedelediği hallerde açılan yenilik doğurucu bir mülkiyet yoludur. Bu davanın temel amacı, mirasbırakanın kanuni hudutları aşan orantısız kazandırmalarını yargı kararıyla yasal hadde çekmektir. Nitekim bu yolun temel dayanağı TMK m. 560 hükmüdür. Davacı taraf, murisin yaptığı ölçüsüz sağlararası kazandırma işlemlerinin yasal hudutlara çekilmesini bu normla mahkemeden ister. Mahkeme davayı kabul ederse tasarruf oranını aşan tasarrufu, saklı payı tamamlayacak ölçüde tenkis eder. Hak sahiplerinin maruz kaldığı maddi mağduriyet yargılamayla sona erer. Böylece mahkeme, tasarruf oranını aşan devirleri düzeltir ve mirasçıların mülkiyet hakkını korur. Kanun koyucunun çizdiği bu sert sınırlar miras hukuku alanındaki güvenliği sağlar.

Tenkis Davası Usuli Şartları

Tenkis davasının görülebilmesi için kanunun aradığı şartların somut olayda birlikte bulunması gerekir. Birinci asli şart, mirasbırakanın muteber bir ölüme bağlı tasarruf veya sayılan türden karşılıksız kazandırma yapmasıdır. İkinci hukuki şart, kazandırma işlemi sonucunda ilgili mirasçının saklı pay hakkının fiilen zarara uğramasıdır. Son olarak davacı, murisin ölüm tarihindeki net tereke hesabına göre payını alamamış olmalıdır. Görevli hakim davayı yürütürken bu usuli unsurları somut kayıtlara bakarak sırasıyla inceler. Şartlardan herhangi birinin bulunmaması davanın esastan reddini doğurur. Dava ancak bu unsurların varlığı halinde davacı lehine adil bir kararla biter. Hakim yargılamada şartların mevcudiyetini re’sen dikkate alarak yargılamanın usul ekonomisine uygun yürümesini bizzat güvence altına alır.

Saklı Pay Kavramı ve Tasarruf Oranı Sınırları

Kanun yapıcı murisin iradesini kısıtlar ve bazı hısımlara dokunulmaz bir yasal mülkiyet payı güvencesi sunar. Uygulama bu dokunulmaz hakkı saklı pay olarak adlandırır. TMK m. 506 normu bu özel payların hak sahiplerine hangi yasal oranlarda ait olduğunu gösterir. Hakim hesap cetveli hazırlarken ilgili mirasçının kanuni payını somut uyuşmazlıkta öncelikle belirler. Ardından hesap bilirkişisi yardımıyla bu yasal pay üzerinden öngörülen resmi tasarruf oranı cetvelini işleme koyar. Yargıç bu hudutları ihlal eden miktar kısmını tespit ederek hükmün kapsamını çizer. Saklı payı zedeleyen kazandırma, tenkis ve geri verme hükümleri çerçevesinde saklı payı tamamlayacak ölçüde azalır. Mahkeme hesaplamayı kanunda gösterilen kesir oranlarına sadık kalarak yapar.

Tenkis Davası ile Muvazaa Farkı

Tenkis davası uygulamada muris muvazaası sebebiyle işlemi bozmak için açılan mülkiyet uyuşmazlıklarıyla çok karışır. Oysa iki davanın hukuki sebebi, niteliği ve ispat şartları birbirinden farklıdır. Çünkü muvazaalı işlemde murisin amacı mal kaçırmaktır; sözleşme başından itibaren geçersizdir. Muvazaa davasında hukuki işlem butlanla sakatlandığından davacı taraf malın aynen terekeye iadesini doğrudan talep eder. Tenkis davası sürecindeyse ortada şekil ve esas bakımından tam geçerli bir mülkiyet devri işlemi vardır. Asliye hakimi bu geçerli devir sözleşmesinin doğurduğu maddi sonuçları tasarruf oranı yönünden yasal hudutlara indirger. Davacı iki kurumu karıştırırsa hukuki nitelemeyi hâkim yapar. Böylece davaya uygun usul uygulanır.

Davacının Aktif Husumet Ehliyeti

Aktif taraf ehliyeti, kanuni bağlamda bu yasal hakkı kimlerin mahkemede ileri süreceğini şekillendirir. Tenkis istemine kural olarak mirasbırakanın vefatı tarihinde saklı pay korumasına sahip yasal mirasçılar başvurur. Kanun yapıcı altsoy, sağ kalan eş ve anne-baba hısımlarını bu ayrıcalıklı hukuki sınıfta kabul eder. Saklı payı zedelenen mirasçı, ihtara rağmen tenkis davası açmayabilir. Bu hâlde iflâs idaresi veya mirasın geçtiği tarihte elinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar tenkis davası açabilir. TMK m. 562 bu yetkiyi alacaklarını elde etmek için gerekli olan oranla ve mirasçıya tanınan süreyle sınırlar. Koruma kalkanı bulunmayan diğer zümre mirasçıları veya özel vasiyet alacaklıları kural olarak bu süreci tek başlarına yürütmezler. Davacının taraf sıfatı yoksa mahkeme davayı bu sebeple esastan reddeder. Taraf sıfatı, davanın esasının incelenebilmesi için aranan bir koşuldur.

Davacı iddiasını duruşmada sözlü olarak dile getirir ve hâkimin sorularına cevap verir. Avukatı aracılığıyla veya şahsen iştirak ederek hukuki menfaatini savunma imkânı taşır. Yargılama süresince usuli itirazlarını yazılı dilekçelerle zamanında mahkeme dosyasına sunar. Hakim davacının bu yasal hakkını kısıtlayamaz ve adil yargılanma hakkını güvence altına alır. Davacı taraf yargılama giderlerini ve harçları mahkeme veznesine peşin olarak ödemekle yükümlüdür. Aksi hâlde hâkim kesin süre verir; davacı bu sürede tamamlamazsa mahkeme davayı usulden reddeder.

Davalı cevap dilekçesini kanuni süre içinde sunar; süresinde cevap vermeyen davalı HMK m. 128 uyarınca vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Cevap dilekçesinde ilk itirazlarını hakime sunar. Hakim bu itirazları ön inceleme aşamasında karara bağlayarak yargılamanın yönünü çizer. Davalı taraf davacının sunduğu delillere karşı kendi delillerini dosyaya ekler. Ön inceleme davetiyesi, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgeler için tebliğden itibaren iki haftalık kesin süre verir. Mahkeme, bu süreyi kaçıran tarafın yalnız o delile dayanmaktan vazgeçtiğine HMK m. 140/5 uyarınca karar verir. Taraflar celse arasında da beyan dilekçesi vererek iddialarını destekler. Yargılama boyunca tarafların dürüstlük kuralına uygun davranma yükümlülüğü devam eder.

Davalının Pasif Husumet Ehliyeti

Davanın husumet yönü, orantısız resmi kazandırmanın kimin mülkiyetine yapılma şekline göre somut ihtilafta şekil alır. Davacı taraf dava dilekçesini lehine haksız mülkiyet artışı yaptığı asıl şahsa karşı yazar. Lehine artış sağlanan kişi vasiyet alacaklısı, atanmış şahıs veya üçüncü bir taraf olur. Kazandırma gören asil şahıs vefat etmişse, mahkemedeki pasif husumet külli halef sıfatıyla onun kendi mirasçılarına geçer. Kazandırmaya konu mal sonradan iyiniyetli üçüncü kişiye devredilmişse, tenkis istemi kural olarak o kişiye yöneltilemez. Tescilin yolsuz olduğunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi TMK m. 1024 uyarınca bu tescile dayanamaz. Davacı husumeti yanlış kişiye yöneltirse mahkeme davayı taraf sıfatı yokluğundan reddeder.

Sağlararası Kazandırma Şartları ve Sınırları

Murisin noter kanalıyla veya tapuda imzaladığı mülkiyet tasarruflarının tamamı doğrudan bu davanın incelemesine girmez. Ölüme bağlı tasarruflar, tasarruf edilebilir kısmı aştıkları ölçüde TMK m. 560 uyarınca tenkise tabidir. Sağlararası kazandırma sözleşmeleri bağlamındaysa Yargıtay hukuk içtihatları ve TMK m. 565 düzenlemesi sınırlı koşullar koyar. Davacı, maddedeki şartları taşıyan işlemler için mahkemeye tenkis talebini sunar. Bu nedenle mahkeme, davacının gösterdiği belgelere dayanarak işlemin niteliğini saptar. Satış görünümündeki işlemin gerçekte karşılıksız kazandırma olduğu saptanırsa hâkim, TMK m. 565’teki tenkis şartlarını ayrıca değerlendirir.

Sınırların tamamen dışında yer alan haklı bedel karşılığı devir işlemleri tenkis davası yargılamasına konu olmaz. Asliye hukuk mercii, davacının dava beyanında sunduğu işlemin kanundaki spesifik maddedeki statüye uyup uymadığını denetler. Hâkim, yasanın katı şartlarına uymayan ticari mülkiyet tasarruflarında davayı usulden veya esastan reddeder. Böylece kanun, ticari hayatın güvenliğini korur. Ayrıca gerçek satış işlemleri dayanaksız istemlerden etkilenmez.

Tereke Hesabında Hakimin İndireceği Borçlar Nelerdir?

Mirasbırakanın vefat anındaki safi malvarlığını belirlemek adına kanun koyucu mahkemeye özel hesaplama formülleri verir. Tereke mevcudu saptanırken önce mirasbırakanın borçları düşülür. Ardından TMK m. 507 uyarınca cenaze giderleri terekeden indirilir. Aynı madde, mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun baktığı kimselerin üç aylık geçim giderlerini de kapsar. Ayrıca terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri de brüt değerden düşülür. Kalan safi miktar üzerinden yargıç yasal saklı pay yüzdelerini hesaplamaya katarak adaleti matematiksel olarak sağlar. Hesaptaki küçük hatalar sonucu değiştirdiğinden mahkeme, alanında uzman bilirkişiden rapor alır.

Mülkiyet Uyuşmazlığında İspat ve Tereke Delilleri

Medeni yargılama ilkeleri kapsamında delil sunma yükü, anlattığı maddi vakıadan lehine hak doğuran davacı yana aittir. Davacı asil, kanunun sağladığı özel yasal mülkiyet korumasının fiilen zarara uğradığını kuvvetli resmi delillerle mahkemede ispatlar. Örneğin hâkim, murisin ölüm anındaki tereke durumunu ve borçlarını resmî kayıtlardan saptar. Hukuk hakimi tarafların sunduğu rakamsal iddiaları netleştirmek için teknik konularda uzman hesap bilirkişisinden tasfiye raporu ister. Bilirkişi raporu mahkemeye yalnız hesap verisi sağlar; hukuki nitelemeyi hâkim yapar. Tanık beyanı bu davada yardımcı delildir; zira mülkiyetin intikalini kural olarak resmî belgeler gösterir.

Üçüncü Kişinin Konumu ve Yasal Güvence

Talebe konu gayrimenkul dava tarihinden önce üçüncü kişiye devredilmişse yargılamanın seyri değişir. Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak ayni hak kazanan kişinin kazanımı korunur. Davacı kural olarak bu iyi niyetli muhataptan taşınmazın aynen iadesini veya sicil iptalini mahkemede dava edemez. Bu durumda davacı, kazandırmayı alan kişiden malın değerini para olarak ister. Devralan üçüncü kişi kötüniyetliyse davacı davayı ona da yöneltir. Üçüncü kişinin kötüniyetini ispat külfeti davacıya aittir. Böylece mahkeme ticari hayatın güvenliğini de korur.

Tenkis Davası Talebi İmkânsızlaşırsa Ne Olur?

Dilekçede talep edilen maddi varlığın aynen mülkiyet devri fiziki veya adli engeller sebebiyle imkânsız hale gelme ihtimali taşır. Örneğin malın yanması veya iyiniyetli kişiye devri, aynen iadeyi hukuken önler. Bu tarz bir olasılıkta davacının kanuni korunma hakkı bitmez; yasal talep geri verme borcunun kapsamına göre belirlenir. TMK m. 566 uyarınca iyiniyetli davalı, mirasın geçmesi anında kazandırmadan elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür. Davalı iyiniyetli değilse iyiniyetli olmayan zilyedin geri verme borcuna ilişkin hükümlere göre sorumluluk taşır. Davalının iyiniyetli olup olmadığı, bu sebeple geri verme borcunun kapsamını belirler.

Tenkis Davası Görev ve Yetki Kuralları

Mülkiyet uyuşmazlığından doğan tenkis taleplerinde yasal görevli yargı makamı davanın maddi parasal değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesidir. HMK m. 11 uyarınca ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Davacı vekili tenkis davası hazırlarken talebini HMK m. 11 normuna bağlayarak yetkili tevzi bürosuna harçlandırıp verir. Gider avansının yatırılmaması HMK m. 114/1-g uyarınca dava şartı eksikliğidir; mahkeme eksikliğin giderilmesi için kesin süre verir. Bu sürede tamamlanmazsa mahkeme davayı usulden reddeder.

Tenkis talebi ayni mülkiyet istemi barındırdığından dava değeri üzerinden nispi karar harcına tabidir. Davacı makam dilekçeyi mahkemeye kaydettirirken dava konusunun tahmini değeri üzerinden dörtte bir ön harcı vezneye yatırır. Ardından bilirkişinin belirlediği net değer esas alınır. Davacı eksik kalan harcı mahkeme veznesine yatırır. Harcın eksik ödenmesi veya tamamlanmaması durumunda hakim davacıya süre vererek davanın sonlandırılabileceğini ihtar eder.

Arabuluculuk Mekanizması Dava Şartı Mıdır?

Tenkis davası, mülkiyetin durumunu belirleyen yenilik doğurucu bir davadır. Yasa koyucu bu sebeple tenkis uyuşmazlıklarını zorunlu arabuluculuk kapsamına almamıştır. Hak arayan mirasçı arabulucuya gitmekle vakit kaybetmeksizin uyuşmazlık dilekçesini doğrudan asliye tevzi bürosuna takdim ederek adli süreci işletir. İlgili taraflar uzlaşma isterlerse davanın her safhasında ihtiyari arabuluculuk prosedürünü kendi rızalarıyla başlatarak mahkeme haricinde anlaşırlar. Asliye hakimi tensip tutanağını düzenlerken dava şartı yokluğu bahanesiyle arabuluculuk eksikliğinden dolayı davanın usulden reddine hükmetmez. Kanuni engel bulunmayan durumlarda arabuluculuk uzlaşması mahkeme ilamı niteliği kazanır.

Tenkis Davası Sürecinde Geçici Koruma Tedbiri

Adli dava maratonunun süre bakımından uzunluğu hakim değer biçtiğinde ihtilaflı mülkün bir başkasına satılma riski çok yüksektir. Davacı mirasçı, alacağı kararın icra gücünü güvence altına almak için hakime dilekçe verip derhal koruma tedbiri ister. Bu amaçla hâkim, taşınmazın devrini önlemek için tapu siciline ihtiyati tedbir şerhi işletir. Malvarlığı menkul veya banka nakdi değerindeyse dava açan kişi bloke tarzı dondurma işlemi hakim kurarak mağduriyetin önlenmesini hedefler. Hakimin tesis ettiği koruyucu ihtiyati tedbir kararı, adli hüküm temyiz aşamasından geçip kesinleşene dek taşınmazda kalır. Mahkeme tedbire karar verirken kural olarak davacıdan orantılı bir yasal teminat meblağı yatırmasını da ister.

Tenkis Davası Süreleri ve Zamanaşımı Engeli

Yasa koyucu adli mercilerdeki hukuki mülkiyet belirsizliğini kısa sürede çözmek için tenkis davasını kati sürelere hapseder. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan hâkim bunları re’sen gözetir. TMK m. 571 normu davacı yana tanınan yasal mülkiyet koruma sürelerini somut uyuşmazlığın durumuna göre usulen tayin eder.

Bir yıllık hak düşürücü süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihte işlemeye başlar. On yıllık süre ise vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren işler. TMK m. 571 uyarınca tenkis iddiası def’i yoluyla süreye bağlı olmaksızın ileri sürülür. Hâkim hak düşürücü sürenin geçip geçmediğini dosyadan inceler; süre dolmuşsa dava hakkı düştüğünden davanın reddine karar verir. Dolayısıyla hâkim bu süreyi uzatamaz veya esnetemez.

Karar Safhası ve Mahkeme Hükmünün Doğurduğu Sonuçlar

Yargılamanın sonunda mahkeme, toplanan delillere göre davacıyı haklı bulursa davanın kabulüne karar verir. Kabul kararıyla mahkeme, tasarruf oranını aşan devri hesap cetvelindeki yasal orana indirir. Mahkeme, tenkis edilen kısmı kararıyla davacının saklı payına mahsup eder. Görevli yargıcın davanın esastan reddine karar verdiği durumlarda ise hukuki devir sözleşmesi geçerliliğini muhafaza eder. Mahkeme yargılama giderlerini haksız çıkan tarafa yükler; kararı eksik bulan taraf istinafa başvurur. Hükmün tam kesinleşmesinin ardından davacı icra müdürlüğüne başvurarak mahkeme ilamını cebri icra kanalıyla bizzat infaz ettirir. Asliye hukuk mahkemesi nihai kararını taraflara tebliğ ettikten sonra mağlup taraf dosyayı istinaf incelemesine götürme hakkına sahiptir. Bölge adliye mahkemesi hakimleri yerel mahkemenin kararını maddi vakıa ve hukuka uygunluk yönünden denetleyerek nihai kararını açıklar.

Tenkis Davası Dilekçesinde Terditli Talep Kurgusu

Hukuk ofisleri dava dilekçesini mahkemeye hazırlarken kanuni hakları teminat altına almak için kademeli istemde bulunma usulünü kullanır. Davacı, HMK m. 111 şartları varsa gayrimenkulün aynen iadesini asli talep olarak dilekçesine yazabilir. Davacı, aynen iade isteminin reddedilme ihtimaline karşı mal bedelinin tahsilini fer’î talep olarak ekler. Terditli talebin kabulü, HMK m. 111 uyarınca talepler arasında hukuki veya ekonomik bağlantı bulunmasına bağlıdır. Mahkeme, asli talebin esastan reddine karar vermedikçe fer’î talebi inceleyemez ve hükme bağlayamaz. Böylece davacı ikinci kez dava açmak zorunda kalmaz.

Tenkis Sırasında Uygulanan Yasal Sıralama

Yargılama aşamasında mahkeme hakimi yasal hudutları aşan kazandırmaları belirli bir sıraya uyarak yasal limite çeker. TMK m. 570 normu bu aşamada hakime kesin bir kanuni şablon vererek keyfi uygulamaların önüne geçer. Hâkim önce ölüme bağlı tasarruflardan başlayarak vasiyetnamelerdeki aşkın kısmı indirir. Eğer bu işlem saklı payı karşılamazsa hakim daha sonra sağlararası kazandırma işlemlerini inceleme altına alır. Sağlararası kazandırmalarda ise en yeni tarihli işlemden en eskisine doğru geriye gidilir. Kamu tüzel kişilerine ve kamuya yararlı derneklere yapılan kazandırmalar ise en son sırada tenkis edilir.

Kısmi Tenkis ve Tam Tenkis Ayrımı

Bir mal fiziken veya hukuken bölünemiyorsa mahkeme TMK m. 564’e başvurur. Böylece kısmi tenkis ile tam tenkis ayrımı gündeme gelir. Eğer davaya konu taşınmazın bir kısmını bölmek malın değerinde fahiş bir ekonomik kayba sebep olacaksa hakim bölme yapmaz. Bu durumda kazandırmayı alan kişi dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın kendisine verilmesini ister. Dilerse bunun yerine tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Nakit para veya şirket hissesi gibi bölünebilir değerlerde ise hâkim doğrudan oran kurar.

Sigorta Alacakları Bağlantısı

Mirasbırakanın sağlığında üçüncü kişiler lehine yaptırdığı hayat sigortası poliçeleri belirli şartlar altında doğrudan bu davanın kapsamına girer. TMK m. 567 hayat sigortası alacağını da kapsar. Bu alacak saklı payı zedeliyorsa tenkise tabi olur. Mahkeme hakimi sigorta şirketinin ödediği tazminatı değil poliçenin ölüm anındaki satınalma değerini hesaplamaya dahil ederek hukuki çerçeveyi çizer. Davacı mirasçı bu satınalma değeri üzerinden ihlal edilen saklı payını lehdar olan şahıstan nakden talep etme hakkı kazanır. Buna karşılık sigorta şirketine doğrudan tenkis davası yöneltilemez.

Değerlendirme Anı ve Tereke Değerinin Tespiti

Dava sürecinde taşınmazların ve nakit varlıkların hangi tarihteki değerinin esas alınacağı hususu çok büyük bir önem taşır. TMK m. 507 uyarınca tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Yargılama ise uzun sürebilir. Buna karşılık TMK m. 564, bölünmez malın tenkisinde karar günündeki değerin para olarak ödetilmesini öngörür. Bu ölçüt yalnız anılan maddenin kapsamına girer ve tereke hesabına genellenmez. Değerleme anı bu sebeple her hesap kalemi için ayrı belirlenir.

Tenkis Davası ile Mirasta Denkleştirme Farkı

Tenkis kurumu sıklıkla yasal mirasçılar arasında uygulanan mirasta denkleştirme (iade) davası ile birbirine karışarak hukuki hata doğurur. Denkleştirmede yasal mirasçılar, TMK m. 669 uyarınca miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye geri verir. Altsoya çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmalar, aksi açıkça belirtilmiş olmadıkça denkleştirmeye tâbidir. Tenkiste ise mirasçı olmayan üçüncü kişilere yapılan kazandırmalar da tasarruf oranını aştığı ölçüde indirime tabi tutulur. Denkleştirme kurumu bütün mirasçılar arasında eşitliği sağlamayı amaçlarken tenkis tamamen saklı paylı mirasçıların dokunulmaz haklarını korumaya odaklanır. Davacı bu iki kurumu yanlış tarif edebilir. O hâlde hukuki sebebi hâkim resen belirler.

Sonuç

Miras hukuku mevzuatı uyarınca murisin gayrimenkulleri üzerindeki tasarruf serbestisi kanun koyucunun çizdiği katı hudutlara bağlı kalır. Mirasbırakanın tasarruf oranını aşan kazandırmalarını adli yargı mercileri denetler. Adliye pratiğinde mülkiyeti ihlal edilen yasal mirasçıların maruz kaldıkları hukuki mağduriyeti ortadan kaldıran yargısal kurum tenkis talepleridir. Davacı, saklı payının zedelendiğini delilleriyle asliye hukuk mahkemesinde ispatlamakla yükümlüdür. Yargıç mirasın aktif ve pasif kalemlerini resmi kayıtlarla hesaplayarak davalının kanuni ihlal payını çok net saptar. Hâkim somut duruma göre nakdî tazminata veya tapu kaydının kısmen düzeltilmesine karar verir. Bilirkişi, hangi değerleme anının uygulanacağını hesaplanan kaleme göre belirler. Mahkemenin uyuşmazlığı sonuçlandırmasıyla tasarruf oranını aşan devirler yasal sınıra iner.

Tenkiste sıra TMK m. 570’te gösterilir. Önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse en yeni tarihlisinden başlayarak sağlararası kazandırmalar indirilir. Süre bakımından TMK m. 571 uyarınca saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre işler. Vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren de on yıllık süre uygulanır. Buna karşılık tenkis iddiası def’i yoluyla süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Davacı bu yolla saklı payına isabet eden değere kavuşur.

Sık Sorulan Sorular

Tenkis davası açmak için arabulucu onayı zorunlu mudur?

Mülkiyetin durumunu kesin olarak belirleyen miras ihtilafları arabuluculuk bürosunun zorunlu başvuru adımları dâhilinde kural olarak yer almaz. Davacı mirasçı kanuni süreyi kaçırmadan asliye hukuk tevzi merkezine giderek davasını usulen kaydettirir.

Sağlararası kazandırma işlemlerinin tamamı tenkise tabi midir?

Murisin gerçek bedel karşılığı yaptığı satış sözleşmeleri kural olarak tenkise konu olmaz. Yalnız TMK m. 565’teki şartları taşıyan sağlararası kazandırmalar tenkise tabidir.

Tenkis davası kurumunu bütün yasal mirasçılar dilediği gibi işletebilir mi?

Kanun bu yetkiyi tüm miras zümrelerine tanımaz; kapsamı saklı pay sahipleriyle sınırlar. Sadece eş, altsoy veya anne-baba gibi saklı pay sahibi hısımlar mahkemede dava açma yeterliliğini hukuken elde tutar.

İyiniyetli veya kötüniyetli kişilere karşı tenkis mümkün müdür?

Tapu sicilindeki resmi dokümana güvenen iyiniyetli üçüncü kişilerin özel mülkiyet edinimleri kanuni düzende sonuna kadar güvencede kabul görür. Kazandırmayı alan kişi iyiniyetli ise TMK m. 566 uyarınca yalnız elinde kalanı geri verir. Aksi hâlde kötüniyetli zilyedin geri verme borcuna ilişkin hükümlere göre sorumlu olur.