Tababet Kanunu 12. Madde
I.Sanatını icra etmek üzere bir mahalde kayıtlı olan herhangi bir tabibin bizzat dükkan ve mağaza açmak suretiyle her türlü ticaret yapması memnudur.
II.Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 27 nci maddesi, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesi ile 17/11/1983 tarihli ve 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun 32 nci maddesi saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki sağlık kurum ve kuruluşlarında mesleklerini icra edebilir:
III.a) Kamu kurum ve kuruluşları.
IV.b) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan vakıf üniversiteleri.
V.c) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan vakıf üniversiteleri, serbest meslek icrası.
VI.Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, Sağlık Bakanlığınca yapılan istihdam planlamaları çerçevesinde ve ikinci fıkranın her bir bendi kapsamında olmak kaydıyla en fazla iki sağlık kurum ve kuruluşunda çalışabilir. Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi olup olmamasına bakılmaksızın özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışır. Bu maddenin uygulanması bakımından Sosyal Güvenlik Kurumunca branş bazında sözleşme yapılan özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversiteleri yalnızca sözleşme yaptıkları branşlarda (b) bendi kapsamında kabul edilir. Mesleğini serbest olarak icra edenler, hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve Sosyal Güvenlik Kurumundan talep edilmemek kaydıyla, (b) bendi kapsamında sayılan sağlık kuruluşlarında da hastalarının teşhis ve tedavisini yapabilir. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile hekimleri, kurum ve kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabilir. Döner sermayeli sağlık kuruluşları ise kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti verebilir. Tabipler, iş yeri hekimliği eğitimi alma ve iş yeri hekimliği belgesine sahip olma şartı aranmaksızın 10’dan az işçi çalıştıran az tehlikeli iş yerlerinin iş yeri hekimliği görevini yapabilirler. Bu maddenin uygulamasına ve işyeri hekimliğine ilişkin esaslar Sağlık Bakanlığınca belirlenir. 8
VII.Sağlık Bakanlığına, üniversitelere ve özel sektöre ait uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi yetkisi verilmiş sağlık kuruluşları arasında, uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında, tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar tarafından verilen sağlık hizmetleri için bütçeleri ayrı olmak şartıyla işbirliği yapılabilir. İşbirliği protokolleri Sağlık Bakanlığı ilgili birimi, ilgili üniversite ve özel sağlık kuruluşunun yetkili makamları tarafından imzalanır ve uygulamaya konulur. Bu işbirliği kapsamında Bakanlık ve üniversite hastanelerinde çalıştırılacaklar, ikinci ve üçüncü fıkradaki ve ilgili kanunlardaki sınırlayıcı hükümlerden istisna olarak, ilgilinin muvafakatiyle ve kadrosunun bulunduğu kurum/kuruluştaki eğitim, araştırma ve mesleki yükümlülüklerini aksatmamak koşuluyla karşılıklı mutabakat çerçevesinde protokol eki liste ile belirlenir. Bakanlık veya Devlet üniversiteleri personelince özel sektöre ve vakıf üniversitelerine ait sağlık kuruluşlarında bu fıkraya göre hizmet sunulamaz. Bu kapsamda verilen hizmetin Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen ücretinin %50’sini geçmemek üzere belirlenen kısmı, hizmeti alan sağlık hizmet sunucusu tarafından ilgili hekime ödenir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir.
Sadeleştirilmiş Hali
I. Mesleğini yapmak üzere bir yerde kayıtlı olan herhangi bir hekimin bizzat dükkân ve mağaza açarak her türlü ticaret yapması yasaktır.
II. Hekimler, diş hekimleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 27 nci maddesi, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesi ile 17/11/1983 tarihli ve 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun 32 nci maddesi saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki sağlık kurum ve kuruluşlarında mesleklerini yapabilir:
a) Kamu kurum ve kuruluşları.
b) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan vakıf üniversiteleri.
c) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan vakıf üniversiteleri, serbest meslek icrası.
III. Hekimler, diş hekimleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar; Sağlık Bakanlığınca yapılan istihdam planlamaları çerçevesinde ve ikinci fıkranın her bir bendi kapsamında olmak kaydıyla en fazla iki sağlık kurum ve kuruluşunda çalışabilir. Bu kişiler; Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi olup olmadığına bakılmaksızın özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışır. Bu maddenin uygulanması bakımından Sosyal Güvenlik Kurumunca branş bazında sözleşme yapılan özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversiteleri, yalnızca sözleşme yaptıkları branşlarda (b) bendi kapsamında sayılır. Mesleğini serbest olarak yapanlar; hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve Sosyal Güvenlik Kurumundan talep edilmemek koşuluyla, (b) bendi kapsamındaki sağlık kuruluşlarında da hastalarının teşhis ve tedavisini yapabilir. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan hekimler ile aile hekimleri; kurum ve kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle, aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabilir. Döner sermayeli sağlık kuruluşları ise kurumsal olarak iş yeri hekimliği hizmeti verebilir. Hekimler, iş yeri hekimliği eğitimi alma ve iş yeri hekimliği belgesine sahip olma şartı aranmaksızın 10’dan az işçi çalıştıran az tehlikeli iş yerlerinin iş yeri hekimliği görevini yapabilir. Bu maddenin uygulamasına ve iş yeri hekimliğine ilişkin esaslar Sağlık Bakanlığınca belirlenir.
IV. Sağlık Bakanlığına, üniversitelere ve özel sektöre ait uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi yetkisi verilmiş sağlık kuruluşları arasında; uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında, hekim, diş hekimi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar tarafından verilen sağlık hizmetleri için bütçeleri ayrı olmak şartıyla iş birliği yapılabilir. İş birliği protokolleri; Sağlık Bakanlığı ilgili birimi, ilgili üniversite ve özel sağlık kuruluşunun yetkili makamları tarafından imzalanır ve uygulamaya konulur. Bu iş birliği kapsamında Bakanlık ve üniversite hastanelerinde çalıştırılacaklar; ikinci ve üçüncü fıkradaki ve ilgili kanunlardaki sınırlayıcı hükümlerden istisna olarak, ilgilinin onayı ile ve kadrosunun bulunduğu kurum/kuruluştaki eğitim, araştırma ve mesleki yükümlülüklerini aksatmamak koşuluyla; karşılıklı mutabakat çerçevesinde protokol eki liste ile belirlenir. Bakanlık veya devlet üniversiteleri personelince, özel sektöre ve vakıf üniversitelerine ait sağlık kuruluşlarında bu fıkraya göre hizmet sunulamaz. Bu kapsamda verilen hizmetin Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen ücretinin %50’sini geçmemek üzere belirlenen kısmı, hizmeti alan sağlık hizmet sunucusu tarafından ilgili hekime ödenir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 12. maddesi, hekimlerin, diş hekimlerinin ve uzman hekimlerin çalışma rejimini düzenleyen kapsamlı bir hükümdür. 2011 yılında 650 sayılı KHK ile yeniden yazılmış, Anayasa Mahkemesi’nin iptali ve ardından 6514 sayılı Kanun ile 2014’te geliştirilmiş olan madde, günümüz Türkiye’sinde kamu-özel ayrımı, çift tabancılık yasağı ve sağlık turizmi istihdamı gibi pek çok kritik konuyu ayrıntılı biçimde çerçeveler.
Birinci fıkra, hekimlerin ticaret faaliyetinde bulunmasını yasaklayarak mesleğin bağımsızlığını ve tarafsızlığını korur. İkinci fıkra, hekimlerin çalışabileceği sağlık kurum ve kuruluşlarını üç kategoride tanımlar: kamu kurumları, SGK sözleşmeli özel kuruluşlar ve SGK sözleşmesiz özel kuruluşlar. Ayrıca 657, 926, 2547 ve 2955 sayılı Kanunların istisnai statülerini saklı tutar. Üçüncü fıkra, çift tabancılık tartışmasının çözümü niteliğinde olup, hekimlerin her kategoride yalnızca bir kurumda çalışmasını; ancak kategoriler arasında birden fazla yerde çalışmanın mümkün olduğunu düzenler. İş yeri hekimliği ile aile hekimliği için ek esneklikler tanınmıştır.
Dördüncü fıkra, uluslararası sağlık turizmi iş birliği çerçevesinde üniversite, Bakanlık ve özel sektör hastaneleri arasında hekim paylaşımını olanaklı kılar; bu çerçevede hekime kurumca ödenen ücretin %50’sine kadar hizmet başı ücret öngörülmüştür. Bu hüküm, Türkiye’nin sağlık turizmi stratejisine uyum amacı taşır.
Maddenin anayasal çerçevesi, Anayasa’nın 48. maddesindeki çalışma hürriyeti ile 56. maddedeki sağlık hakkı dengesinde kurulmuştur. Anayasa Mahkemesi 2011/61 E. kararı, tam gün uygulamasının anayasaya uygun olduğunu teyit etmiştir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4/a kapsamında sigortalılık, hekimlerin özel sektörde çalışma biçimini tayin eder.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve 22. Hukuk Dairesi kararlarında, tam gün kapsamında kamu hekiminin yan muayenehane açmasının disiplin soruşturmasına konu olduğu, iş yeri hekimliği istisnasının ise süreyle sınırlı uygulandığı görülür. Danıştay, üç yerde birden çalışan hekim hakkında verilen disiplin cezalarını 12/III uyarınca hukuka uygun bulmuştur.
12. madde, hekimin mesleki özgürlüğü ile kamu sağlık hizmetinin sürdürülebilirliği arasındaki hassas dengeyi ayrıntılı biçimde kurar. Serbest meslek, kamu görevi ve özel sektör istihdamının birbirine geçtiği modern tıp dünyasında bu hüküm, hekimin zamanını ve uzmanlığını çok merkezli biçimde paylaşmasına olanak verirken hasta bakımının kalitesini de korumaya çalışır. 1928’in basit ticaret yasağı maddesi, bugün Türk sağlık sisteminin kurumsal mimarisini belirleyen en ayrıntılı yapı taşına dönüşmüştür.