TBK 436. Madde

İşverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi hâlinde işçi, sözleşmeden doğan hakları uygun bir süre içinde işveren tarafından güvenceye bağlanmazsa, sözleşmeyi derhâl feshedebilir.

TBK 436. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 346 ncı maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 435 inci maddesinde, işverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi nedeniyle derhâl fesih düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 346 ncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “2. Ücretin tehlikede bulunmasından dolayı” şeklindeki ibare, Tasarıda, “b. İşverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi” şekline dönüştürülmüştür.

Maddede, işverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi nedeniyle işçinin fesih hakkı düzenlenmiştir. Bu durumda, işverenden kendisine bir güvence verilmesini istediği hâlde işveren uygun bir süre içinde bu konuda güvence sağlamazsa işçi, herhangi bir süreye uymak zorunda olmaksızın sözleşmeyi hemen feshedebilecektir. Benzer bir düzenlemeye, 4857 sayılı İş Kanununun “işverenin ödeme aczine düşmesi” kenar başlıklı 33 üncü maddesinde de yer verilmiştir.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 337a maddesi göz önünde tutulmuştur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 436. maddesi, işverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi hâlinde işçiye tanınan özel bir güvence hakkı ve buna bağlı derhâl fesih yetkisini düzenler. Tek fıkradan oluşan hüküm, işçinin alacaklı sıfatıyla en büyük ekonomik riskini — işverenin borç ödeyememe tehlikesini — dengeleyen koruyucu bir araç sunar.

Madde, "İşverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi hâlinde işçi, sözleşmeden doğan hakları uygun bir süre içinde işveren tarafından güvenceye bağlanmazsa, sözleşmeyi derhâl feshedebilir." şeklinde kaleme alınmıştır. Bu düzenleme, özgün bir haklı fesih hâlini ortaya koyar; TBK m.435’teki genel haklı sebep tanımının özel bir görünümüdür.

Ödeme güçsüzlüğü kavramı, işverenin borçlarını ödeyemez duruma gelmesi veya gelmek üzere olmasıdır. Bu durum iflas, konkordato, tasfiye, haciz üzerine haciz eklenerek ödenmeyen borçlar, bankaca kredi açılamayan şirket hâline düşülmesi, ücretlerin aylarca geciktirilmesi, iş sözleşmesinden doğan yan hakların sistematik olarak ödenmemesi gibi hâllerde gerçekleşmiş sayılır. Ödeme güçsüzlüğü tek başına bir fesih hakkı doğurmaz; asıl fesih sebebini "güvence verilmemesi" oluşturur.

Hükmün işleyişi üç aşamalı bir süreci gerektirir: İlk olarak, işçinin sözleşmeden doğan haklarının güvenceye bağlanmasını işverenden talep etmesi gerekir. Bu talep yazılı yapılmalıdır; noter aracılığıyla gönderilecek ihtarname en güvenli yoldur. İkinci aşamada, işverene güvence sağlaması için "uygun bir süre" tanınmalıdır. Uygun süre, borcun boyutu ve işverenin durumuna göre değişir; genellikle bir-iki hafta gibi makul bir süre tercih edilir. Üçüncü aşamada, bu süre içinde güvence verilmezse işçi sözleşmeyi derhâl feshedebilir.

Güvence, işçi alacaklarının karşılanmasını sağlayacak her türlü teminatı içerir: Banka teminat mektubu, kefalet, rehin, kambiyo senedi ile borcun senetleştirilmesi, üçüncü kişinin şahsi garantisi gibi. Alacakların nakit olarak ödenmesi de güvence şartını bertaraf eder.

Ödeme güçsüzlüğü nedeniyle yapılan fesih, işçiye haklı fesih hakları getirir: İhbar tazminatı talep edilmesine gerek yoktur (bildirim süresine zaten uyulmadan fesih yapılır), kıdem tazminatı koşulları sağlanıyorsa kıdem tazminatı talep edilir, ücret, fazla çalışma, yıllık izin gibi tüm birikmiş alacaklar istenir. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu m.33 kapsamında Ücret Garanti Fonu uygulaması devreye girebilir; iflas, konkordato veya aciz vesikası hâllerinde işçinin son üç aylık ücret alacakları fondan karşılanır.

Uygulamada işçinin acelecilikle hareket etmemesi ve güvence talebini yazılı belgelemesi kritiktir. Yargıtay içtihatlarında güvence talebinin yazılı yapılmamış olması, feshin haklılığını zayıflatan bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca ödeme güçsüzlüğünün objektif kriterlerle ispatı (ödeme emrine itiraz edilmemesi, icra takiplerinin biriktiği raporu, tapu ve araç haczi) işçinin lehine delil niteliği taşır.