TBK 552. Madde

I. Toptan, yarı toptan veya perakende satışlarla uğraşan ticari işletmelerin görevli veya hizmetlileri, o ticari işletme içinde, müşterilerin kolaylıkla görebilecekleri bir yerde ve kolayca okuyabilecekleri bir biçimde, yazıyla aksine duyuru yapılmış olmadıkça, aşağıdaki işlemler için yetkilidirler:

II. 1. Ticari işletmenin alışılmış bütün satış işlemlerini yapmak.

III. 2. Yetkili oldukları işlemler hakkında faturaları imzalamak.

IV. 3. Ticari işletmenin alışılmış işlemlerinden doğan borçların ifa edilmesine veya bunların hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesine ilişkin ihtar veya diğer açıklamaları işletme sahibi adına yapmak; bu nitelikteki ihtar veya diğer açıklamaları, özellikle alışılmış işlem dolayısıyla teslim edilmiş mallara ilişkin ayıp bildirimlerini ticari işletme adına kabul etmek.

V. Toptan, yarı toptan veya perakende satışlarla uğraşan ticari işletmelerin görevli veya hizmetlileri, kendilerine yazıyla yetki verilmiş olmadıkça, işletme dışında ve kasa görevlileri atanmışsa, işletme içinde satış bedellerini isteyip alamazlar. Bu kişiler, satış bedellerini almaya yetkili bulundukları hâllerde, faturaları kapatmaya veya makbuz vermeye de yetkilidirler.

TBK 552. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 453 üncü maddesinin son fıkrasını karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 552 nci maddesinde, diğer tacir yardımcıları düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 453 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “B. Diğer ticaret vekilleri” şeklindeki ibare, Tasarıda, “C. Diğer tacir yardımcıları” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 453 üncü maddesine 29/6/1956 tarihli ve 6763 sayılı Türk Ticaret Kanununun Mer’iyet ve Tatbik Şekli Hakkında Kanunun 41 inci maddesiyle eklenen son fıkrada ticarî temsilci ve ticarî vekil dışında kalan diğer tacir yardımcılarının düzenlendiği göz önünde tutularak, Tasarıda ayrı bir madde hâlinde kaleme alınmıştır.

818 sayılı Borçlar Kanununun 453 üncü maddesinin son fıkrası, farklı konuların düzenlendiği göz önünde tutularak Tasarıda iki ayrı fıkraya bölünmüş ve bunlardan ilki üç bent hâlinde kaleme alınmıştır. Aynı fıkrada kullanılan “mağaza” sözcüğü yerine de, Tasarıda “ticarî işletme” sözcükleri kullanılmıştır.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 552. maddesi, toptan, yarı toptan veya perakende satışlarla uğraşan ticari işletmelerde çalışan görevli ve hizmetlilerin temsil yetkisini düzenlemekte; ticari temsilci ve ticari vekil dışında kalan diğer tacir yardımcılarının hukuki konumunu belirlemektedir. Hüküm, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 453. maddesinin son fıkrasının yerini almış; dili sadeleştirilmiş ve ayrı bir madde olarak düzenlenmiştir. Maddenin amacı, günlük ticari hayatta müşteri ile doğrudan temas kuran tezgâhtar, satış elemanı, mağaza görevlisi gibi kişilerin işlemlerinin hukuki güvenliğini sağlamaktır.

Birinci fıkra, kanundan doğan bir yetki karinesi getirmektedir. Buna göre satış işletmelerinin görevli veya hizmetlileri, müşterilerin kolaylıkla görebilecekleri bir yerde ve kolayca okuyabilecekleri biçimde yazıyla aksine duyuru yapılmış olmadıkça, üç tür işlem için yetkili sayılırlar. Bunlardan ilki, ticari işletmenin alışılmış bütün satış işlemlerini yapmaktır; ikincisi, yetkili oldukları işlemler hakkında faturaları imzalamaktır; üçüncüsü ise alışılmış işlemlerden doğan borçların ifa edilmesine veya hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesine ilişkin ihtar ve diğer açıklamaları işletme sahibi adına yapmak, özellikle teslim edilen mallara ilişkin ayıp bildirimlerini işletme adına kabul etmektir. Ayıp bildirimlerini kabul yetkisinin açıkça düzenlenmiş olması, tüketici ve ticari satım uyuşmazlıklarında büyük önem taşımakta; müşterinin gereği gibi ihbarda bulunduğunun tespiti bakımından bu yetki karinesine dayanılmaktadır.

Kanun koyucu, yetki sınırlamasının üçüncü kişiler bakımından hüküm ifade edebilmesini, objektif olarak fark edilebilir bir ilana bağlamıştır. İşletme içinde görünür ve okunaklı yazılı bir duyuru bulunmadığı sürece müşteri, satış elemanını yetkili saymakta ve bu yönde oluşan güveni korunur. Bu düzenleme, TTK’nın görünüşe güven ilkesiyle de uyum içindedir.

İkinci fıkra, satış bedelinin tahsiline ilişkin yetkiyi ayrıca düzenlemektedir. Görevli ve hizmetliler, kendilerine yazıyla yetki verilmedikçe işletme dışında, ayrıca kasa görevlisi atanmışsa işletme içinde de satış bedelini isteyip alamazlar. Böylece tahsilat yetkisi, satış yetkisinden bağımsız ve daha dar tutulmuştur; amaç, işletme sahibinin mali akışını güvence altına almaktır. Bedeli almaya yetkili olunan durumlarda ise bu yetki faturayı kapatma ve makbuz verme yetkisini de kapsar. Yargıtay kararlarında, kasa görevlisi atanmış bir işletmede satış elemanına yapılan ödemelerin işletme sahibini bağlamayacağı, buna karşılık sokakta veya fuar gibi işletme dışı ortamlarda çalışan pazarlamacılara yapılan ödemelerin geçerliliğinin yazılı yetki bulunup bulunmamasına göre belirleneceği vurgulanmaktadır. Hüküm, ticari hayatın hızına uygun biçimde müşterinin güvenini korurken işletme sahibini öngörülebilir sınırlar içinde tutmaktadır.

Diğer tacir yardımcılarının kapsamına giren kişiler arasında tezgâhtar, kasiyer, reyon sorumlusu, satış temsilcisi gibi işletme dışında ve içinde görev yapan pek çok çalışan bulunmaktadır. Bu kişilerin görev tanımları iş sözleşmelerinde veya iç düzenlemelerde somut biçimde belirlenmiş olsa dahi dış ilişkide üçüncü kişilerin bu iç sınırlamalardan haberdar olmadığı varsayılır. Kanun koyucunun öngörülebilir şekilde yazılı duyuru ile sınırlandırmaya olanak tanıması, işletme sahibinin menfaati ile müşterinin iyiniyeti arasındaki dengeyi kurmaya yönelik isabetli bir çözümdür. Elektronik ticaret platformlarında yapılan satışlarda ise yetki, platformun kullanım koşullarında ve kimlik doğrulama süreçlerinde belirlenmekte; bu tür dijital ortamlarda 552. maddenin kıyas yoluyla uygulanabildiği öğretide kabul görmektedir. Madde, işletme ile çalışan ve müşteri arasındaki üçlü ilişkide güven prensibinin kanuni güvenceye kavuşmasını sağlamaktadır.