TBK 8. Madde
I. Öneren, önerisi ile bağlı olmama hakkının saklı olduğunu açıkça belirtirse veya işin özelliğinden ya da durumun gereğinden bağlanma niyetinde olmadığı anlaşılırsa, önerisi kendisini bağlamaz.
II. Fiyatını göstererek mal sergilenmesi veya tarife, fiyat listesi ya da benzerlerinin gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır.
TBK 8. Madde Gerekçesi
Tasarının iki fıkradan oluşan 8 inci maddesinde, bir önerinin hangi durumlarda önereni bağlamayacağı; öneri niteliğinde olan ve olmayan davranışlar düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 7 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “4. İltizamsız icap ve alenî icap” ibaresi, Tasarıda “4. Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri” şeklinde değiştirilmiştir.
Ülkemizde giderek yoğunlaşan bir biçimde ticarî kuruluşların reklâm ve pazarlama faaliyetleri sırasında kişilerin posta kutularına varıncaya kadar sattıkları ürünlere veya sundukları hizmetlere ilişkin tarife, fiyat listesi ya da benzerlerini ulaştırdıkları görülmektedir. Bu tür belgeler kendilerine ulaşanlar, belgelerde yer alan ürünlerden veya hizmetlerden yararlanma amacıyla söz konusu ticari kuruluşlara başvurduklarında, belirtilen fiyatların veya niteliklerin değiştirildiği ya da belgede basım hatası olduğu gibi açıklamalarla karşılaşmaktadırlar. Bu olgunun göz önünde tutulması sonucunda, 818 sayılı Borçlar Kanunundan farklı olarak, Tasarıda “aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça”, bu tür belgelerdeki açıklamaların öneri sayılacağı kabul edilmiştir.
Açıklama
TBK md. 8, hangi açıklamaların gerçek anlamda öneri (icap) sayılacağı, hangilerinin ise önereni bağlamayan basit davet (öneriye davet, invitatio ad offerendum) olarak değerlendirileceği sorusuna cevap verir. İki fıkradan oluşan madde, öneri niteliğinin belirlenmesinde irade unsurunu esas alan temel kriteri koyduktan sonra ticari hayatın yaygın uygulamaları için pratik bir karine ortaya koyar. Bu hüküm, özellikle perakende ticaret ve elektronik ticaret için temel taşlardan biridir.
Birinci fıkra, önerenin iradesini ortaya koyan koruyucu nitelikte bir hükümdür. Düzenlemeye göre öneren, önerisiyle bağlı olmama hakkının saklı olduğunu açıkça belirtirse ya da işin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyetinde olmadığı anlaşılırsa önerisi kendisini bağlamaz. Bu hüküm üç farklı durumu kapsar: ilk olarak "yükümlendirici olmayan" veya "taahhüt etmeksizin" gibi açıklık getirici ibareler kullanılması; ikinci olarak işin niteliğinden bağlanma iradesinin bulunmadığının anlaşılması, örneğin piyasa araştırması için istenen fiyat teklifleri; üçüncü olarak durumun gereğinden bağlanma niyetinin olmadığının anlaşılması, mesela yüksek miktarlı mallar için yapılan genel yazışmalar. Bağlayıcılık iradesi yoksa açıklama ne kadar detaylı olursa olsun öneri olarak kabul edilmez.
İkinci fıkra, ticari hayatın yoğun olduğu pazarlama, perakende satış ve katalog gönderimi alanları için önemli bir karine getirmektedir. Hüküm, fiyatını göstererek mal sergilenmesi veya tarife, fiyat listesi ya da benzerlerinin gönderilmesini aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayar. Bu düzenleme, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun aksine, vitrin ve katalog sergileme gibi uygulamaları baştan itibaren öneri niteliğinde kabul ederek tüketici lehine bir güvence sağlar. Tüketicinin "bu ürünü bu fiyattan alabilir miyim?" sorusuna duyulan güveni koruyan bu karine, modern tüketici hukukunun temel ilkelerinden biridir.
Maddenin ikinci fıkrası özellikle internet ticareti ile büyük önem kazanmıştır. Online platformlarda fiyatı gösterilerek sergilenen ürünler, aksi açıkça belirtilmedikçe öneri niteliğinde sayılır. Tüketicinin sepete eklemesi ve onaylaması kabul iradesini oluşturur. Satıcı önerisini bağlayıcı kılmamak istiyorsa bunu açık ve kolay anlaşılabilir biçimde belirtmek zorundadır; kullanım koşullarının arasına gizlenmiş ifadeler dürüstlük kuralı çerçevesinde geçerli kabul edilmemektedir. Büyük punto ve görünür yerde olan uyarı gerekir.
İşletmeler, "stok kalmadığında sipariş iptal edilebilir" gibi ifadelerle fiyat teklifinin bağlayıcılığını sınırlamaya çalışmaktadır. Dürüstlük kuralı, işletmenin stok bulunduğunu gösterip ürünü sergilediği durumlarda bu tür kayıtları dar yorumlamayı gerektirir. Yanlış fiyat etiketlenmesi hâlinde ise yine durumun kolaylıkla anlaşılıp anlaşılamadığı kriterine göre karar verilir; makul bir tüketicinin fark edebileceği gözle görülür fiyat hatası, öneri niteliğini ortadan kaldırabilir. Ancak küçük fiyat farklılıkları açık fiyat hatası sayılmayıp işletmeyi bağlayabilir.
İlan ve reklamlar kural olarak öneriye davet niteliğindedir; zira muhatap belirlenmemiş olması ve ticari pazarlık payının bulunması bağlanma iradesinin yokluğunu gösterir. Ancak reklam belirli bir muhataba yönelikse ve tüm sözleşme unsurlarını içeriyorsa, yasa koyucunun koyduğu karineye göre öneri sayılabilir. Kamu ihaleleri ise özel rejim altındadır.
Yargıtay kararlarında özellikle büyük marketlerde yanlış fiyat etiketi iddiaları, online platformlarda sepete eklenen ürünün stokta bulunmadığı gerekçesiyle sipariş iptali, kurumsal müşterilere gönderilen fiyat listelerinin bağlayıcılığı madde 8 çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kanunî karine tüketici lehine kurulmuş olup, satıcı bu karineyi çürütmek için açıklık ve dürüstlük kuralına uygun davranmakla yükümlüdür.