TMK 34. Madde
(1) Gaipliğine karar verilecek kişi, ilân süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer.
TMK 34. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 33 üncü maddesini karşılamaktadır. 1984 tarihli Öntasarının bu maddeyle ilgili metni kısmen düzeltilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede “gaip olan kimse” deyimi yerine “gaipliğine karar verilecek kişi” deyimi kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 34, gaiplik yargılaması devam ederken kişinin yeniden ortaya çıkması, kendisinden haber alınması ya da öldüğü tarihin kesin olarak saptanması hâlinde gaiplik isteminin düşeceğini düzenler. Hüküm, ölüm olasılığı üzerine kurulan gaiplik kurumunun, bu olasılığı ortadan kaldıran somut bir gerçeğin ortaya çıkması durumunda işlevsiz kalmasını sağlar. Madde, gaipliğin koşullarını belirleyen TMK Madde 32, ilân ve usulü düzenleyen TMK Madde 33 ile gaiplik kararının sonuçlarını gösteren TMK Madde 35 arasında köprü işlevi görür ve sürecin hangi hâllerde kendiliğinden sona ereceğini açıklığa kavuşturur.
Uygulamada istemin düşmesi üç ayrı sebebe bağlanmıştır. Birincisi, gaipliğine karar verilecek kişinin ilân süresi dolmadan bizzat ortaya çıkmasıdır. İkincisi, kendisinden güvenilir biçimde haber alınması, yani hayatta olduğunun anlaşılmasıdır. Üçüncüsü ise ölüm tarihinin kesin olarak tespit edilmesidir; bu hâlde artık gaiplik değil, doğrudan ölüm söz konusudur ve TMK Madde 31 ölüm karinesi ya da doğrudan ölüm kaydı devreye girer. Her üç durumda da mahkeme yargılamayı sürdürmez, gaiplik istemi konusuz kalır ve dosya işlemden kaldırılır; mahkemenin ayrıca esasa ilişkin bir karar vermesine gerek kalmaz.
İstemin düşmesi, gaiplik kararına bağlanan mirasın açılması, evliliğin feshi imkânı ve sigorta ödemesi gibi sonuçların doğmasını engeller; süreç içinde teminat karşılığı tereke teslimi yapılmışsa bu işlemler geri alınır. Yargıtay uygulamasında, gaiplik davası sürerken kişinin sağ olduğunun belgelenmesi hâlinde davanın konusuz kaldığına ve esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedildiği görülür. Somut bir örnekle, yıllarca haber alınamadığı için hakkında gaiplik istenen bir kişinin yurt dışında yaşadığının pasaport kayıtlarıyla belgelenmesi durumunda mahkeme, TMK Madde 34 uyarınca istemin düştüğüne karar verir ve mirasçıların başlattığı tereke işlemleri durdurularak kişinin malvarlığı haklarındaki tasarruf yetkisi korunur.