TMK 441. Madde
(1) Vesayet altındaki kişinin kendisi veya malvarlığının yönetimi için gerekli olmayan paralar, faiz getirmek üzere, vesayet makamı tarafından belirlenen millî bir bankaya yatırılır veya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilir.
(2) Paranın yatırılmasını bir aydan fazla geciktiren vasi, faiz kaybını ödemekle yükümlüdür.
TMK 441. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 385 inci maddesini karşılamaktadır. Konu başlığı İsviçre Medenî Kanununun 401 inci maddesine uygun olarak “Paraların yatırılması” biçiminde düzeltilmiştir. Madde yürürlükteki metinden farklı olarak kaynak Kanuna uygunluğu sağlanarak iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Birinci fıkradaki “Sulh mahkemesi ve ya hükümetçe tayin edilmişmalî bir müesseseye faiz mukabilinde ikraz edilir.” ifadesi yerine “faiz getirmek üzere, vesayet makamı tarafından belirlenen milli bir banka ya yatırılır ve ya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilir.” ifadesine yer verilmiştir. İkinci fıkrada paranın yatırılmasınıbir aydan fazla geciktiren vasinin, bu yüzden uğranılan faiz kaybınıödemekle yükümlüolduğu öngörülmüştür.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 441. maddesi, vesayet altındaki kişiye ait paraların bankaya yatırılmasını zorunlu kılan ve paranın güvenli biçimde muhafazasını sağlayan temel malî güvenlik hükmüdür. Madde, ihtiyaç fazlası paraların vesayet makamınca belirlenecek bir bankaya, bu kişinin adına açılmış hesaba yatırılacağını öngörür. Böylece vasinin kendi hesabında para tutması, evde nakit saklaması, üçüncü kişilere ödünç vermesi veya başka yatırım araçlarına bu paraları yönlendirmesi yasaklanır.
Banka tercihi, vesayet makamının takdirindedir; genellikle kamu bankaları ve güvenilir ticari bankalar tercih edilir. Hesap “vesayet hesabı” şeklinde açılır; hesap sahibi vesayet altındaki kişi olarak görünür, imza yetkisi ise vasiye aittir; ancak her çekim vesayet makamının izin kartı veya onay yazısıyla mümkündür. Bankalar, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun düzenlemeleri çerçevesinde vesayet hesaplarında özel işlem kısıtlamaları uygular; yüksek tutarlı çekimlerde mahkeme kararı ister.
Paranın faize işletilmesi ayrı bir konudur. Sabit ihtiyaç dışı ana paralar, vadeli hesaba yatırılarak faiz getirisi sağlanır; bu getiri vesayet altındaki kişinin malvarlığına dahil olur. Kısa vadeli ihtiyaçlar için vadesiz hesap kullanılır. Vasi, paraya vadeli hesap açarken, riskli türev ürünlere, hisse senetlerine, kripto varlıklara kendi inisiyatifiyle yönlendiremez; bu tür yatırım işlemleri TMK 442 çerçevesinde izne tâbidir.
Bankaya yatırma yükümlülüğünün ihlâli, vasinin kişisel sorumluluğunu doğurur. TMK 467 gereği vasi, parayı bankaya yatırmayıp kendi hesabında tuttuysa; hırsızlık, kaybetme, banka hesabının kendi alacaklılarınca haczedilmesi gibi risklerden kişisel olarak sorumlu olur. Faiz yoksunluğu da zararı oluşturur; vasi, bankaya yatırılsaydı elde edilecek faiz tutarını ödemekle yükümlü kılınabilir. Yargıtay, nakit tutan vasileri kusurlu sayarak faiz kaybını tazmin etmeye mahkûm eden kararlar vermiştir.
Uygulamada TMK 441, özellikle tazminat alan küçüklerin, mirasçı kalan kısıtlıların, emekli aylığı biriken yaşlıların malvarlıklarının koruma altına alınmasında kilit rol oynar. Vesayet makamları, yıllık hesap raporlarında (TMK 488, 490) banka hesap özetini inceler; hesap hareketlerinde açıklamaları olmayan çekimler soruşturma konusu olur. Bankaların KYC ve anti para aklama düzenlemeleri de vesayet hesaplarının ayrı izleme rejimine girmesini sağlar. TMK 441, böylece vesayet altındaki kişilerin malî güvenliğini modern bankacılık altyapısı üzerinden sağlayan güncel bir koruma hükmüdür.