TMK 462. Madde
(1) 1. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması,
(2) 2. Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi,
(3) 6. Bir yıl veya daha uzun süreli ürün ve üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası sözleşmeleri yapılması,
(4) 8. Acele hâllerde vasinin geçici önlemler alma yetkisi saklı kalmak üzere, dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato yapılması,
(5) 9. Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri yapılması,
(6) 13. Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi,
TMK 462. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 405 inci maddesini karşılamaktadır. Ancak (2) numaralıbende “diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi” ifadesi eklenmiştir. (3) numaralıbentdeki “Alelade idare ihtiyaçlarıharicinde inşaat” yerine “olağan yönetim sınırlarınıaşan yapıişleri” deyimi kullanılmıştır. Maddenin (6) numaralıbendindeki “bir yıl ve ya daha uzun süreli ürün…” hükmündeki ürün kirası, yürürlükteki maddede “arazi kirası” olarak geçmektedir. Bu değişiklikle “arazi” sözcüğü 89 yerine “ürün” sözcüğükullanılmıştır. Böylece bura ya sadece bir yıl ve ya daha uzun süreli taşınmazların değil, koşullarıvarsa taşınırların da ürün kirasıdahil edilmiştir. Maddenin (8) numaralıbendindeki “husumet” sözcüğü yerine “dava açma” sözcüğükullanılmıştır. Açılan davada vesayet altındaki kişiyi temsilen vasinin davayıyürütmesi için ayrıca vesayet makamından izin almasına gerek olmadığından bura ya eklenmesine gerek duyulmamıştır. Yürürlükteki maddenin (9) numaralıbendinde, sadece miras taksim sözleşmesi izne tâ bi tutulmuşken, yeni düzenlemede bu hükme ayrıca “miras payının devri sözleşmeleri”de dahil edilmiştir. Zira miras taksim sözleşmesi yeni deyimiyle “paylaşma sözleşmesi” kadar önemli olan, vesayet altındaki kişinin miras payının devri sözleşmelerinin, vesayet makamının izninden bağışık tutulmasının haklıbir gerekçesi olamaz.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 462. maddesi, vasinin veya kayyımın tek başına yapamayacağı, vesayet makamının iznini gerektiren önemli işlemleri on üç bent hâlinde sayan temel hükümdür. Madde; taşınmaz alım-satımı, rehin kurma, bağışlama, ödünç verme, kefalet, kambiyo taahhüdü, büyük tutarlı borçlanma, ticari işletme devri, miras paylaşması, uzlaşma, tahkim gibi malvarlığı üzerinde önemli sonuç doğuran işlemleri kapsar.
İzin rejimi, vesayet altındaki kişinin malvarlığının yapısını ve değerini etkileyecek olağanüstü işlemler için getirilmiştir. Olağan yönetim işlemleri —günlük giderler, kira tahsili, küçük alışverişler, rutin bakım— vasinin izni olmaksızın yapabileceği işlerdendir. Olağanüstü işlemler ise, geri dönüşü olmayan veya büyük malî sonuçlar doğuran işlemlerdir; bunlarda vesayet makamının ön izni zorunludur.
İzin talebi, gerekçeli yazılı başvuru ile yapılır. Vasinin; işlemin niteliğini, karşı tarafını, bedelini, ödeme koşullarını, vesayet altındaki kişinin menfaatini neden karşıladığını ve alternatiflerini açıklaması beklenir. Vesayet makamı, dosya incelemesi, gerektiğinde bilirkişi raporu, tanık dinleme ve kişinin görüşü ile değerlendirme yapar. Kararda izin verilip verilmediği gerekçeli biçimde belirtilir.
Sayılan bentlerden bazıları için ayrıca denetim makamının (asliye hukuk mahkemesinin) onayı gerekir (TMK 463). Özellikle taşınmaz satışı, yüksek tutarlı borçlanma, tahkim sözleşmesi gibi en kritik işlemler çift onaylı rejime tâbidir. Bu çift katmanlı denetim, vesayet altındaki kişinin en hassas malvarlığı kalemlerinin korunmasını sağlar.
Uygulamada TMK 462, vesayet dosyalarının en yoğun çalıştığı alanlardan biridir. İzinsiz yapılan işlemler hukukî olarak askıda hükümsüz; vesayet altındaki kişi bakımından bağlayıcı değildir. Yargıtay, bent bent sayılan işlem türlerini dar yorumlamakla birlikte, “benzer nitelikte önemli işlemler” için de kıyasen izin gerekeceğini kabul etmektedir. Tapu müdürlükleri, noterler, bankalar vasinin izin kararını görmeden işlem yapmaz. Madde, vesayet hukukunun malvarlığı güvenliği ayağının temel taşıdır.