Gizli DNA Testi Yasal mı? Rızasız Babalık Testi, Delil Değeri ve Baba Ölmüşse DNA Testi

Çocuğun saç teli, diş fırçası ya da emziğiyle habersizce laboratuvara başvuran kişi, çoğu zaman yalnız gerçeği öğrenmek ister. Gizli DNA testi bu nedenle sık sorulan bir konudur, ancak genetik veri kanunda özel nitelikli kişisel veri sayılır. Rızasız yapılan test ceza ve tazminat sorumluluğunu gündeme getirebilir; sonucun mahkemede nasıl değerlendirileceği de ayrı bir sorundur. Soybağına ilişkin şüphe ise mahkemede, soybağının reddi davası, tanımanın iptali ya da babalık davası yoluyla hukuki sonuca bağlanır. Bu davalarda DNA testi mahkeme kararı ile yaptırılır ve kanundaki şartlarla taraflar incelemeye katlanmakla yükümlüdür. Baba ölmüşse DNA testi sorusu da davanın mirasçılara karşı açılması ve yakınlardan örnek alınmasıyla ilgilidir. Bu yazı rızasız testin hukuki riskini, delil değerini, dava sürelerini ve mahkeme yolunu kanun metinleri üzerinden anlatıyor.

Son güncelleme: 19.10.2026 · Mevzuat kontrolü: 19.10.2026 tarihli mevzuat.gov.tr metinlerine göre yapıldı. Kontrol; TMK, HMK, TCK ve TBK metinlerini kapsadı. KVKK ile 4787, 5490 ve 6325 sayılı kanunlar ve Harçlar Kanunu da aynı tarihli metinlerden okundu.

Gizli DNA Testi Hangi Hukuki Soruları Doğurur?

Rızasız babalık testi tek bir hukuki soru değildir. Birinci soru, testin yapılmasının kişisel veri ve kişilik hakkı bakımından hukuka uygun olup olmadığıdır. İkinci soru, test sonucunun bir davada delil olarak kullanılıp kullanılamayacağıdır. Üçüncü soru ise soybağının hangi davayla, kime karşı ve hangi süre içinde değiştirileceğidir. Bu sorular farklı kanunlara ve farklı mahkemelere bağlanır; birinin cevabı diğerini belirlemez.

Türk Medeni Kanunu’na göre çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur (TMK m. 282). Babayla soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m. 285). Laboratuvardan alınan bir rapor bu karineyi ortadan kaldırmaz. Karine, ancak mahkemede açılan bir davayla çürütülebilir. Kanunun güncel metni 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu resmî metni üzerinden okunabilir.

Gizli DNA Testi Yasal mı? Genetik Veri ve Açık Rıza

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 6/1, biyometrik ve genetik verileri özel nitelikli kişisel veri olarak sayar. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre bu verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır. Kanun bu yasağa sınırlı istisnalar tanır. İlgili kişinin açık rızası, kanunlarda açıkça öngörülme ve bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunluluk bu istisnalar arasındadır. Açık rıza, kanunda belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza olarak tanımlanır (m. 3/1-a).

Örnek sahibinin bilgisi ve rızası dışında yapılan bir gizli DNA testi, açık rıza istisnasına dayanamaz. Testi yaptıran kişinin, hakkın korunması için zorunluluk istisnasına dayanıp dayanamayacağı ise somut olaya göre değerlendirilir. Soybağı uyuşmazlığında kanun mahkeme eliyle inceleme yolunu öngördüğünden, bu zorunluluğun kabulü güçleşebilir. Kanun, dava açılmadan önce yapılan rızasız teste ilişkin ayrı bir hüküm içermez. Özel nitelikli verilerin işlenmesinde ayrıca Kurulca belirlenen yeterli önlemlerin alınması şarttır (m. 6/4).

Kanunun 28/1-a maddesi, gerçek kişilerin tamamen kendileri ya da aynı konutta yaşayan aile fertleriyle ilgili faaliyetler kapsamında işledikleri verileri kapsam dışında tutar. Bu istisna için verinin üçüncü kişilere verilmemesi ve veri güvenliği yükümlülüklerine uyulması şarttır. Örneğin laboratuvara gönderilmesi, bu şart bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Sağlık verilerinin genel korunması sitemizdeki kişisel sağlık verisinin hukuki korunması yazısında anlatılmıştır.

Çocuktan Örnek Alınması ve Velayet

Testin en sık konusu, ergin olmayan çocuktan alınan örnektir. Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK m. 342). Ancak yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa vesayet makamı temsil kayyımı atar (TMK m. 426/1-2). Babalığından şüphe eden kişinin kendi şüphesi için çocuğun genetik verisini işlemesi, bu çatışma bakımından tartışılabilir. Annenin ve çocuğun genetik verisi, babanın verisinden ayrı birer kişisel veridir.

Laboratuvarların test için hangi belgeyi ve kimin rızasını istediği, ilgili idari düzenlemeye ve kurum uygulamasına göre değişebilir. Bu yazıda bu uygulamaya ilişkin bir kural verilmemiştir.

Gizli DNA Testi Suç mu? Ceza Hukuku Boyutu

KVKK m. 17/1, kişisel verilere ilişkin suçlar bakımından TCK m. 135 ile 140 arasındaki hükümlerin uygulanacağını belirtir. TCK m. 135/1’e göre hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Kişisel veri kişilerin sağlık durumlarına ilişkinse bu ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 135/2). Genetik verinin bu kapsama girip girmediği somut olaya göre değerlendirilir. Suç belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenirse de ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 137/1-b). TCK m. 136/1 ise kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiyi cezalandırır. Bu suçun cezası iki yıldan dört yıla kadar hapistir. Hükmün metni TCK m. 136 verileri hukuka aykırı verme veya ele geçirme sayfasında okunabilir.

Bu suçların kurucu unsuru “hukuka aykırılık”tır. Bir hukuka uygunluk sebebi bulunuyorsa suç oluşmayabilir; bulunup bulunmadığı her olayda ayrıca incelenir. TCK m. 139’a göre kişisel verilerin kaydedilmesi ile verileri hukuka aykırı verme veya ele geçirme suçları şikâyete bağlı değildir. Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (TCK m. 134) ise bu bölümdeki şikâyete bağlı suçlardandır. Şikâyete bağlı suçta şikâyet süresi altı aydır ve fiil ile failin öğrenildiği günden başlar (TCK m. 73/1-2). Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla işler.

Bir test sonucunun ceza soruşturmasına konu olması, soybağı davasının sonucunu değiştirmez. Ceza yargılaması failin sorumluluğunu, soybağı davası ise çocuk ile baba arasındaki hukuki bağı belirler. Hangi fiilin hangi suç tipine girdiği somut olayda failin kastına ve fiilin biçimine göre değerlendirilir.

Gizli DNA Testi ve Kişilik Hakkı: Tazminat

Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir (TMK m. 24/1). Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetki saldırıyı haklı kılabilir. Bu sebeplerden biri yoksa saldırı hukuka aykırıdır. Maddenin tamamı TMK m. 24 kişiliğin saldırıya karşı korunması sayfasında yer alır.

TMK m. 25 davacıya saldırı tehlikesinin önlenmesini, saldırının durdurulmasını ve hukuka aykırılığın tespitini isteme hakkı tanır. Maddi ve manevi tazminat istemleri de saklıdır. Kişilik hakkı zedelenen kişi manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 58). Bu istem haksız fiil zamanaşımına tabidir: zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayarak iki yıl, her hâlde fiilden başlayarak on yıl (TBK m. 72). Ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır. Manevi tazminatın genel şartları manevi tazminat yazısında anlatılmıştır.

Soybağının reddi kararı, bir tazminat istemini de beraberinde getirmez. Eşe ya da üçüncü kişiye yöneltilecek bir tazminat istemi, ayrı bir hukuki sebebe ve o sebebin şartlarına dayanmalıdır. Tazminat bu yazının konusu dışındadır; burada yalnız hangi yolun ayrı olduğuna işaret edilmektedir.

Gizli DNA Testi Mahkemede Delil Olur mu?

HMK m. 189/2’ye göre hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Rızasız alınan örnekle yapılan bir testin bu kapsama girip girmediği, elde ediliş biçimine göre değerlendirilir. Bir delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir (HMK m. 189/4). Bu nedenle gizli DNA testi raporuna dayanarak davanın kazanılacağını varsaymak doğru olmaz. Delil yasağının hangi ölçüde uygulanacağı, DNA testi mahkeme kararı ile yeniden yaptırıldığında daha az önem taşıyabilir.

Soybağı davalarında usul, genel davalardan farklıdır. TMK m. 284’e göre hâkim maddi olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Mahkeme bu yetkiyle, taraflar istemese de kendi incelemesini yaptırabilir. Bu durumda gizli DNA testi sonucu, davayı açmaya yol açan bir bilgi olarak kalabilir. Mahkeme kendi incelemesini yaptırırsa hüküm bu incelemeye dayanabilir. Gizli raporun böyle bir davadaki değeri somut olaya göre değerlendirilir.

DNA Testi Mahkeme Kararı ile Nasıl Yaptırılır?

Kanun, soybağının belirlenmesi için inceleme yükümlülüğünü açıkça düzenler. TMK m. 284/2’ye göre taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı, hâkimin öngördüğü incelemeye rıza göstermezse, hâkim durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. DNA testi mahkeme kararı ile istendiğinde incelemeye katlanmak, tarafların tercihine bırakılmış değil kanuni bir yükümlülüktür.

HMK m. 292 aynı yükümlülüğü usul kanununda tekrar eder. Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, sağlık yönünden tehlike oluşturmamak şartıyla herkes kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz (HMK m. 292/2).

DNA testi mahkeme kararı ile istendiğinde inceleme bilirkişiye yaptırılır. Mahkeme, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişi görüşü alınmasına karar verir (HMK m. 266). Bilirkişi genetik eşleşme hakkında teknik görüş verir. Soybağının kurulup kurulmadığına ya da reddine ilişkin hukuki değerlendirme ise mahkemeye aittir. Raporun kanundaki karinelerle birlikte nasıl değerlendirileceği aşağıdaki davalarda farklılaşır.

Soybağının Reddi Davası: Kısa Özet

Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir (TMK m. 286). Maddenin bugünkü metni 7531 sayılı Kanunla 2024’te değiştirilmiştir ve dava hakkı tanınanlar arasında ana da sayılır. Davalı taraf, dava açma hakkına sahip diğer kişilerdir. Hükmün güncel metni TMK m. 286 soybağının reddinde dava hakkı sayfasında yer alır.

İspat yükü çocuğun ana rahmine düştüğü döneme göre değişir. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır (TMK m. 287). Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesi gerekmez (TMK m. 288). Ancak bu dönemde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur.

Hak Düşürücü Süreler

Soybağının reddi davası için kanundaki süreler hak düşürücü niteliktedir. Koca davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır. Doğum da öğrenilmiş olmak kaydıyla, bu olgulardan ilk öğrenilenin tarihini esas almak güvenli olur. Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmalıdır (TMK m. 289). Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Gizli test sonucunu öğrenen koca bakımından bu süre ayrıca önem taşır. Kanun, gizli bir testin sonucunun öğrenilmesine ilişkin ayrı bir hüküm içermez; bu nokta somut olaya göre değerlendirilir. Koca testi ananın başka bir erkekle ilişkisini öğrendiği için yaptırmışsa, süre test tarihinden önce başlamış olabilir. Hak kaybı yaşamamak için süre, ilişkinin öğrenildiği tarih ile test sonucunun öğrenildiği tarihten hangisi önceyse ondan hesaplanmalıdır. Madde dipnotuna göre, kocanın davası için doğumdan başlayan beş yıllık üst süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde dava açar (TMK m. 291/1). Embriyo karışması gibi özel durumlarda soybağının reddi davası ve süreleri tüp bebek davası ve embriyo karışması yazısında ayrıca incelenmiştir.

Babalık Davası ve Süreleri

Babayla soybağı hiç kurulmamışsa, örneğin çocuk evlilik dışında doğmuş ve tanınmamışsa, dava yolu farklıdır. Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir (TMK m. 301). Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya da ihbar edilir.

Davalının, doğumdan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır (TMK m. 302). Davalı, babalığının olanaksız olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder. Bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden fazla olduğunu ispatlaması da aynı sonucu doğurur. Mahkemenin yaptırdığı genetik inceleme bu karşılaştırmada belirleyici bir delil olabilir.

Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m. 303). Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Madde dipnotlarına göre ikinci fıkra iptal edilmiş, son fıkra da “çocuk” yönünden iptal edilmiştir. Bu nedenle yürürlükteki metinde çocuğun babalık davası için bir hak düşürücü süre yer almıyor.

Babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuklar, babalarının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir (5490 sayılı Kanun m. 28/4). Ana, babalık davasıyla birlikte ya da ayrı olarak bazı giderlerin karşılanmasını isteyebilir (TMK m. 304). Bunlar doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ile gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderlerdir. Bu istem baba ya da mirasçılarına yöneltilir.

Baba Ölmüşse DNA Testi Nasıl Yapılır?

Baba ölmüşse DNA testi sorusu iki farklı davada karşımıza çıkar. Birincisi babalık davasıdır: dava ölen babanın mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 301). İkincisi soybağının reddi davasıdır: koca dava süresi geçmeden ölmüşse kanunda sayılan başka kişiler dava açabilir. TMK m. 291/1’e göre baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası bu davayı açabilir. Süre, doğumu ve kocanın ölümünü öğrenmelerinden başlayarak bir yıldır.

Aynı hüküm kocanın gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde de uygulanır. Kocanın açacağı davaya ilişkin hükümler bu davaya kıyas yoluyla uygulanır. Hükmün tam metni TMK m. 291 diğer ilgililerin dava hakkı sayfasında okunabilir.

Bu durumda inceleme için örnek, çoğu zaman yaşayan yakınlardan alınır. HMK m. 292 “herkes” ifadesini kullandığından, davada taraf olmayan kişiler de kanundaki şartlarla incelemeye katlanmakla yükümlüdür. Ölen kişinin kardeşleri, anası, babası ya da diğer çocukları bu bakımdan gündeme gelebilir. Hangi yakından örnek alınacağı ve bunun bilimsel olarak yeterli olup olmadığı, mahkemenin bilirkişiye soracağı teknik bir meseledir.

Yakınlardan alınan örnek yeterli olmazsa ölen kişiden örnek alınması gündeme gelebilir. Kanun metinlerinde ölüden örnek alınmasını ayrıca düzenleyen bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle böyle bir incelemenin şartları ve usulü somut olaya göre mahkemece değerlendirilir. Davacının, baba ölmüşse DNA testi talebini dava dilekçesinde delil olarak açıkça göstermesi yararlı olur. Mirasçılara karşı yürüyen davada da DNA testi mahkeme kararı ile ve bilirkişi eliyle yaptırılır.

Mirasçılık ve Tereke Talepleri

Babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuk, babanın altsoyu olarak birinci derece yasal mirasçılar arasına girer (TMK m. 495). Daha önce verilmiş bir mirasçılık belgesi bu çocuğu göstermiyorsa, belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598). Tereke mallarının istenmesine ilişkin miras sebebiyle istihkak davası ise TMK m. 639’daki zamanaşımı sürelerine bağlıdır. Bu dava, davacının mirasçılığını ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 639). Her hâlde ölümün ya da vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle de zamanaşımı dolar (TMK m. 639). Davalı iyiniyetli değilse zamanaşımı süresi yirmi yıldır (TMK m. 639). Mirasçılık belgesinin iptaline ilişkin dava yolu mirasçılık belgesinin iptali ve ketmi verese yazısında anlatılmıştır.

Soybağı Davaları ve Rızasız Teste Karşı Yollar: Karşılaştırma

Aşağıdaki tablo, gizli DNA testi sonrasında gündeme gelebilecek yolları dayanağı, sebebi, tarafları, süresi ve sonucuyla birlikte gösterir. Hücrelerde yer alan şartlar, ilgili bölümlerdeki açıklamalarla birlikte okunmalıdır.

Soybağını Değiştiren Davalar

Gizli DNA Testi Yapılmışsa Başvurulabilecek Yollar

Testin kendisine karşı başvurulabilecek yollar soybağını değiştirmez; bunlar örneği rızasız alınan kişinin kişilik hakkını ve verisini korur.

Dava Kime Karşı Açılır?

Davalı sıfatı davanın türüne göre değişir. Soybağının reddi davası, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m. 286). Koca davacıysa ana ve çocuk, ana davacıysa koca ve çocuk davalı olur. Ergin olmayan çocuk, menfaat çatışması nedeniyle davada vesayet makamınca atanan kayyımla temsil edilir (TMK m. 426/1-2). Babalık davası ise babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 301). Mirasçılardan birinin dışarıda bırakılması, taraf teşkili bakımından sorun doğurabilir.

Tanımanın iptalinde tanıyanın davası anaya ve çocuğa karşı açılır (TMK m. 297). Diğer ilgililerin davası tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 298). Kişilik hakkına dayanan dava, saldırıda bulunana yöneltilir (TMK m. 24). Gizli testi yaptıran ile örneği laboratuvara ulaştıran farklı kişilerse, her birinin fiili ayrıca değerlendirilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Soybağı hükümleri Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabında, Hısımlık başlıklı İkinci Kısımda yer alır. Aile Mahkemeleri Kanunu m. 4/1’e göre aile mahkemeleri, TMK İkinci Kitabından doğan dava ve işlere bakar; yalnız vesayeti düzenleyen Üçüncü Kısım bunun dışındadır. Bu nedenle soybağının reddi davası, tanımanın iptali ve babalık davası aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, kanunda gösterilen kurulca bu iş için belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m. 2).

Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m. 283). Kişilik hakkının korunmasına ilişkin dava ise TMK’nın Birinci Kitabına dayanır. Bu dava, aksine bir düzenleme bulunmadıkça şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli olan asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m. 2/1). Davacı bu davayı kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açabilir (TMK m. 25).

Adli tatil soybağı davalarını durdurmaz. HMK m. 103/1-b’ye göre soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler adli tatilde de görülür. HMK m. 104’teki bir haftalık uzama ise yalnız adli tatile tabi dava ve işlerde HMK’nın belirlediği süreler içindir. TMK’daki bir yıllık hak düşürücü süreler bu nedenle kural olarak bu uzamadan yararlanmaz.

Arabuluculuk Dava Şartı mı?

Soybağı davalarında arabuluculuk dava şartı değildir. 6325 sayılı Kanun m. 18/B’de dava şartı olarak sayılan uyuşmazlıklar kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkıdır. Soybağı bu sayımda yer almaz. Ayrıca Kanun m. 1/2’ye göre arabuluculuk, tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda uygulanır. Soybağı davalarında hâkimin olguları re’sen araştırması (TMK m. 284), konunun tarafların serbest tasarrufuna bırakılmadığına işaret eder. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar ise kanunda arabuluculuğa elverişli sayılmaz.

Geçici Koruma: Nafaka ve Delil Tespiti

Babalık davasında özel geçici önlem TMK’da düzenlenmiştir. Babalık davasıyla birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (TMK m. 333). Nafaka davası açılınca hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli önlemleri alır (TMK m. 332). Hükmün metni TMK m. 333 babalığın tespitinden önce nafaka sayfasında yer alır.

Özel hüküm bulunmayan durumlarda genel geçici koruma yollarına başvurulabilir. HMK m. 389’a göre mevcut durumdaki bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Delilin kaybolma tehlikesi varsa HMK m. 400 ve devamı uyarınca dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir. Örneğin olası babanın ağır hasta olduğu bir olayda, örnek alınması için delil tespiti yolu düşünülebilir. Kanun, genetik örnek alınması için delil tespitine ilişkin ayrı bir hüküm içermez; talebin kabulü somut olaya göre değerlendirilir. Bu talepler adli tatilde de incelenir (HMK m. 103/1-a).

Gizli DNA Testi Dışında Hangi Deliller Kullanılır?

Soybağı davasında ana delil, mahkemenin yaptırdığı genetik incelemedir. Bunun yanında doğum ve evlenme tarihleri nüfus kayıtlarıyla, ayrı yaşama dönemi ise varsa mahkeme kararlarıyla gösterilebilir. Bu tarihler TMK m. 287 ve 288’deki ispat kurallarının uygulanması için gereklidir. Tarafların yazışmaları, fotoğrafları ve elektronik kayıtları da HMK m. 199 anlamında belge niteliği taşıyabilir. Tanık beyanları ise gebe kalma dönemindeki ilişkiye ve sürenin başlangıcına ilişkin olgular için önem kazanabilir.

Davalının incelemeye rıza göstermemesi de bir değerlendirme unsurudur (TMK m. 284/2). Mahkeme bu durumda, durum ve koşullara göre beklenen sonucu davalının aleyhine doğmuş sayabilir. Dosyaya bir gizli DNA testi raporu sunulursa mahkeme onu HMK m. 189/2 çerçevesinde değerlendirir. Kocanın süresi, ilişkinin ya da baba olmadığının öğrenilmesinden hangisi önceyse ondan işleyebilir. Bu nedenle her iki öğrenme tarihini gösteren belgelerin saklanması, en az test sonucu kadar önemlidir.

Harç ve Dava Değeri

Harçlar Kanunu m. 15’e göre yargı harçları, değer ölçüsüne göre nispi, işlemin niteliğine göre maktu esas üzerinden alınır. Soybağının reddi davası ve babalık davası belli bir para değeriyle ilgili değildir. Bu nedenle bu davalar kural olarak maktu harca tabi olur. Ananın TMK m. 304’teki giderleri ya da tazminat gibi para alacakları ise değer üzerinden nispi harca konu olabilir. Harç tutarı bu yazıda verilmemiştir; dava açılırken güncel tarifeye bakılmalıdır.

Sonuç

Gizli DNA testi, soybağına ilişkin şüpheyi gidermek için yapılsa da hukuken soybağını değiştirmez. Genetik veri özel nitelikli kişisel veridir ve açık rıza olmadan işlenmesi kural olarak yasaktır. Rızasız test, kişilik hakkı davasına ve şartları varsa ceza soruşturmasına konu olabilir. Elde edilen rapor ise hukuka aykırı delil yasağı karşısında mahkemece ayrıca değerlendirilir.

Soybağının hukuki sonuca bağlanmasının yolu, aile mahkemesinde (kurulamayan yerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesinde) açılan davadır. Koca, ana ve çocuk soybağının reddi davasını kanundaki bir yıllık hak düşürücü süreler içinde açmalıdır. Kocanın süresi, ilişkinin ya da baba olmadığının öğrenilmesinden hangisi önceyse ondan işleyebilir; test sonucunu beklemek süreyi kaçırtabilir. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalkmasıyla başlar. Babalık davasında ananın süresi kural olarak doğumdan bir yıldır; çocuk için yürürlükteki metinde süre yoktur. Bu davalarda genetik inceleme mahkeme kararıyla yaptırılır ve taraflarla üçüncü kişiler kanundaki şartlarla incelemeye katlanır.

Babanın ölümü dava hakkını ortadan kaldırmaz; baba ölmüşse DNA testi de mahkeme yoluyla istenebilir. Babalık davası mirasçılara karşı açılır; kocanın ölümünde ise kanunda sayılan yakınlar reddi davası açabilir. İnceleme için yaşayan yakınlardan örnek alınması gündeme gelir. Soybağı davaları adli tatilde de görülür ve arabuluculuk bu davalarda dava şartı değildir. Babalık davasında hâkim, babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuk için nafakaya karar verebilir. Bütün bu yollarda öğrenme tarihinin belgelenmesi, hak düşürücü sürelerin korunması bakımından belirleyicidir.

Sık Sorulan Sorular

Eşimden habersiz DNA testi yaptırmak suç mu?

Genetik veri özel nitelikli kişisel veridir ve açık rıza olmadan işlenmesi kural olarak yasaktır (KVKK m. 6). TCK m. 135 ve 136, kişisel verileri hukuka aykırı kaydetmeyi, vermeyi veya ele geçirmeyi cezalandırır. Suçun oluşup oluşmadığı, hukuka uygunluk sebebi bulunup bulunmadığına ve fiilin biçimine göre değerlendirilir. Bu iki suç şikâyete bağlı değildir.

Gizli yapılan babalık testi mahkemede delil olur mu?

Hukuka aykırı elde edilen deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Rızasız testin bu kapsama girip girmediğine mahkeme karar verir. Soybağı davalarında hâkim olguları re’sen araştırdığından, kendi genetik incelemesini yaptırabilir. Hüküm de bu durumda mahkemenin yaptırdığı incelemeye dayanabilir.

Mahkeme DNA testine zorlayabilir mi?

Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz incelemelere katlanmakla yükümlüdür (TMK m. 284, HMK m. 292). Haklı sebep olmadan uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Davalının rıza göstermemesi hâlinde hâkim, beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Soybağının reddi davası ne zaman açılmalı?

Koca, doğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı dönemde başka bir erkekle ilişkisini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır. Bu iki öğrenme tarihinden hangisi önceyse sürenin ondan hesaplanması güvenli olur. Ana doğumdan, çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar (TMK m. 289). Gecikme haklı sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte başlar. Bu süreler hak düşürücüdür ve kural olarak adli tatille uzamaz.

Baba öldükten sonra babalık davası açılabilir mi?

Açılabilir; dava babanın mirasçılarına karşı yöneltilir (TMK m. 301). Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bu süre, o soybağının ortadan kalktığı tarihte başlar. Bir yıl geçtikten sonra haklı sebep varsa, sebebin kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Çocuk için yürürlükteki metinde hak düşürücü süre yer almaz. Bu davada baba ölmüşse DNA testi için yaşayan yakınlardan örnek alınması gündeme gelebilir.

Soybağı davası hangi mahkemede açılır?

Soybağı davaları aile mahkemesinde, aile mahkemesi kurulamayan yerlerde ise bu işe bakmakla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesinde açılır (4787 sayılı Kanun m. 2 ve 4). Yetkili mahkeme, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 283). Arabuluculuk bu davalarda dava şartı değildir.