Senet ve Çek Zamanaşımı: Bono, Poliçe ve Çekte Süre Ne Zaman Dolar?

Elinde vadesi geçmiş bir bono veya bankadan karşılıksız dönmüş bir çek bulunan kişi, bu belgeyle hâlâ takip yapılıp yapılamayacağını merak eder. Çek zamanaşımı ile bono zamanaşımı farklı anlardan başlar ve kanun bu belgeler için ayrı süreler öngörür. Adi senet niteliğindeki belgelerde senet zamanaşımı sorusu ise başka kurallara tabidir. Bu yazı, her belge türü için zamanaşımı süresi kavramını ve başlangıç anlarını detaylıca göstermektedir.

Son güncelleme: 21 Eylül 2026. Metindeki hükümler, mevzuat.gov.tr üzerindeki 8 Mayıs 2026 tarihli güncel Türk Ticaret Kanunu metniyle karşılaştırılmıştır.

Senet Zamanaşımı Hangi Belgelere Uygulanır?

Senet kelimesi hem bonoyu hem de kambiyo senedi niteliği taşımayan adi borç senedini anlatabilir. Bu nedenle hangi sürenin uygulanacağı belgenin niteliğine bağlıdır. TTK m. 776 bononun unsurlarını açıkça sayar. Bu unsurlar arasında senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesi, kayıtsız şartsız belirli bedel ödeme vaadi bulunur. Ayrıca vade, ödeme yeri, lehtar adı, düzenlenme tarihi ile yeri ve düzenleyenin imzası da şarttır.

TTK m. 777/1 uyarınca, istisnalar saklı kalmak üzere bu unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz. TTK m. 777/2 ise vadesi gösterilmemiş bononun görüldüğünde ödenecek sayılacağını belirtir. TTK m. 777/3 ve 777/4 hükümleri ise ödeme yeri ve düzenlenme yeri eksikliğini bazı durumlarda tamamlar.

TTK m. 778/1-h bendi, zamanaşımına dair 749 ilâ 751. maddelerin bonolara da uygulanacağını hükme bağlar.

Adi senette senet zamanaşımı denilen süre, aslında senedin ispat ettiği alacağın zamanaşımıdır. Bu alacak, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça TBK m. 146 uyarınca on yılda zamanaşımına uğrar. Senedin dayandığı alacak için kanunda özel bir süre bulunuyorsa o özel süre uygulanır.

Çek Zamanaşımı Süresi: TTK m. 814

Çek zamanaşımı süresi TTK m. 814 kapsamında açıkça düzenlenmiştir. TTK m. 814/1 uyarınca, hamilin cirantalarla düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. TTK m. 814/2 ise bir çek borçlusunun diğerine karşı sahip olduğu başvurma haklarını düzenler. Bu haklar, çek borçlusunun çeki ödediği veya çekin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. 6273 sayılı Kanun, bu iki fıkradaki süreyi altı aydan üç yıla çıkarmıştır.

TTK m. 818/1, poliçeye ait bazı hükümlerin çek hakkında da uygulanacağını sayar. Bu maddenin (p) bendi zamanaşımının kesilmesine ilişkin 750 ve 751. maddelere atıf yapar. (m) bendi ise sebepsiz zenginleşmeye dair 732. maddeyi çeke uygular. TTK m. 749 bu listede yer almadığından çekten doğan başvurma haklarının zamanaşımı TTK m. 814’e göre hesaplanır. TTK m. 732 kapsamındaki zenginleşme isteminin süresi ise m. 732/4’e tabidir.

Çek Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Başlangıç anı ibraz süresinin bitimidir. Buna göre çekin bankaya ibraz edildiği veya karşılıksız işleminin yapıldığı gün süre başlamaz. TTK m. 796/1, düzenlendiği yerde ödenecek çek için on gün ibraz süresi öngörür. Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bu süre bir aydır. Yurt dışında düzenlenen çeklerde ise aynı kıtada bir ay, ayrı kıtalarda üç ay ibraz süresi uygulanır.

TTK m. 796/3 uyarınca bu süreler, çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü işlemeye başlar. TTK m. 817 uyarınca, kanunun bu kısmında gösterilen süreler hesap edilirken bunların başladığı gün sayılmaz.

İbraz Süresi ile Çek Zamanaşımı Aynı Şey Değildir

İbraz süresi, başvurma haklarının kullanılabilmesi için yapılması gereken işlemin süresidir. TTK m. 808/1, hamilin cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma haklarını kullanabilmesi için şartlar öngörür. Zamanında ibraz edilen çekin ödenmediği hususu “protesto”, muhatabın tarihli beyanı veya takas odasının tarihli beyanıyla belirlenmelidir.

Buna göre ibraz süresi zamanaşımı niteliğinde değildir. İbraz süresi kanunda aranan ayrı bir şartken çek zamanaşımı doğmuş olan hakkın ileri sürülebileceği süredir.

Karşılıksız Çek Zamanaşımı ve 5941 Sayılı Çek Kanunu

5941 sayılı Çek Kanunu m. 3/8, ileri düzenleme tarihli çekte hukuki takibi, düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresinde bankaya ibraza ve karşılıksızdır işlemine bağlar. Ayrıca 5941 sayılı Kanun m. 3/9’da baskı tarihinden itibaren beş yıllık bir süre öngörülür. Bu süre, muhatap bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğunun sona ermesidir. Dolayısıyla bu beş yıl çek zamanaşımı değildir.

Cezai yönden 5941 sayılı Kanun m. 5/1, düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresinde ibrazında karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişiyi yaptırıma bağlar. Hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için adli para cezasına hükmolunur. Bu cezai taraf ayrı bir rejimdir ve çek zamanaşımı işleyişini değiştirmez. Karşılıksız çekte çekten doğan başvurma haklarının zamanaşımı yine TTK m. 814’e tabidir. Temel ilişkiden doğan alacak ve TTK m. 732 istemi ise kendi sürelerine tabidir.

Bono Zamanaşımı: Düzenleyene Karşı Üç Yıl

TTK m. 779/1 uyarınca bono düzenleyeni, tıpkı poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. Bu durum TTK m. 778/1-h atfıyla bono zamanaşımı süresini belirler.

TTK m. 749/1’e göre poliçeyi kabul edene karşı poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Böylece TTK m. 778/1-h, 779/1 ve 749/1 maddeleri birlikte değerlendirilir. Bono hamilinin düzenleyene karşı istemleri vadeden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Başka bir deyişle süre düzenlenme tarihinden değil, vadeden itibaren hesaplanır.

Bonoda Cirantalara Karşı Süre ve Protesto

Bono zamanaşımı cirantalar yönünden farklılık gösterir. TTK m. 749/2 hükmü bonoda hamilin cirantalara karşı istemlerinde TTK m. 778/1-h yoluyla uygulanır. Bonoda hamilin cirantalara karşı istemleri, süresinde çekilen protesto tarihinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Senette gidersiz iade olunacaktır kaydı varsa süre vadeden başlar. TTK m. 749/2 hükmünün lafzı poliçedeki düzenleyeni de bir yıla tabi tutar. Ancak bonoda düzenleyen TTK m. 779/1 gereği kabul eden gibi olduğundan ona TTK m. 749/1’deki üç yıllık süre uygulanır.

TTK m. 714/1 uyarınca, kabul etmemenin veya ödememenin resmî bir belgeyle belirlenmesi zorunludur.

TTK m. 714/3’e göre belirli günde ödenecek senette ödememe protestosu ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilir.

TTK m. 730/1 hükmü, hamilin ibraz veya protesto için belirli süreleri geçirmesinin sonucunu düzenler. Hamil, kabul eden kişi hariç olmak üzere cirantalara, düzenleyene ve diğer borçlulara karşı sahip olduğu hakları kaybeder. TTK m. 778/1-d atfıyla bu hüküm bonoya da uygulanır. Ancak TTK m. 730/1’deki hak kaybı bono düzenleyenine karşı doğmaz; ona karşı istemler TTK m. 749/1 uyarınca vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.

Cirantanın Diğer Borçlulara Başvurusu

TTK m. 749/3 uyarınca, bir cirantanın başka cirantalarla düzenleyen aleyhine ileri süreceği istemler farklıdır. Bu istemler, cirantanın poliçeyi ödediği veya poliçenin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu hüküm bonoya TTK m. 778/1-h yoluyla uygulanır. Çekte ise 814/2 gereğince bu süre üç yıldır.

Poliçede Zamanaşımı Süreleri

Poliçe için 749. maddenin üç fıkrası da doğrudan uygulanır. Kabul edene karşı süre vadeden itibaren üç yıldır. Hamilin cirantalar ve düzenleyene karşı istemleri, süresinde çekilen protesto tarihinden veya gidersiz iade kaydında vadeden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar. Cirantanın başka cirantalar ve düzenleyen aleyhine istemleri, poliçeyi ödediği veya poliçenin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar.

Avalın Durumu

TTK m. 702/1 uyarınca aval veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. Bu hüküm bonoya TTK m. 778/3, çeke ise TTK m. 818/1-g ile uygulanır.

Kural olarak avalın zamanaşımı, lehine aval verdiği kişiye uygulanan süreye bakılarak belirlenir. Örneğin bono düzenleyeni lehine aval verildiyse 749/1 hükmü geçerli olur. Kural olarak çekte aval da diğer çek borçluları kapsamında değerlendirildiğinden ona da 814 uygulanır.

Çek Zamanaşımını ve Senet Zamanaşımını Kesen Sebepler

Süreyi kesen işlemler TTK m. 750/1 ile sayılmıştır. Bu işlemler dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesidir.

Bu kurallar çeke 818/1-p, bonoya 778/1-h yoluyla uygulanır.

Kesilmenin Kişisel Etkisi ve Yeni Süre

Zamanaşımı kesilince bunun kime karşı hüküm ifade edeceği TTK m. 751’de belirtilir.

Örneğin yalnız düzenleyen aleyhine yapılan takip, takibe konmayan ciranta veya avalist yönünden süreyi kesmez. TTK m. 751/2 lafzına göre zamanaşımı kesilince, süresi aynı olan yeni bir zamanaşımı işlemeye başlar. Çekte yeni süre üç yıl, bono cirantasına karşı yine bir yıl olur.

Çek Zamanaşımı ve Senet Zamanaşımı Sürelerinin Hesaplanması

Sürelerin hesabında TTK m. 753/1 uyarınca bunların başladığı gün sayılmaz.

Çek için aynı kural TTK m. 817 ile öngörülür. Bonoda düzenleyen için süre vadeden başlar. Bonoda ciranta için başlangıç, süresinde çekilen protesto tarihi veya gidersiz iade kaydında vadedir. Çekte hamil için başlangıç ibraz süresinin bitimidir. Başvuran ciranta için süre ise senedi ödediği veya senedin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren işler.

İcra Takibinde Çek Zamanaşımı İtirazı: Beş Gün

İİK m. 168/1’e göre icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya bir ödeme emri gönderir. Bu usul çek, poliçe ve bonoya dayalı takibin tamamına uygulanır.

İİK m. 168/1-5 uyarınca, ödeme emrinde borçluya itiraz hakkı ihtar edilir. Borçlu, alacağın zamanaşımına uğradığı itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirmelidir. İtirazın kabulüne dair karar getirilmediği takdirde cebri icraya devam olunur. TBK m. 161 hâkimin zamanaşımını re’sen göz önüne alamayacağını belirtir.

Bu nedenle süre dolmuş olsa bile borçlu ileri sürmedikçe kendiliğinden sonuç doğmaz.

İcra Mahkemesi Zamanaşımını Nasıl İnceler?

İİK m. 169/a’ya göre icra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin incelenmesi için iki tarafı duruşmaya çağırır.

İİK m. 169/a hükmüne göre hâkim, borçlunun dilekçesine ekli belgelerden senedin metninden zamanaşımına uğradığı kanaatine varabilir. Bu durumda hâkim itirazın esası hakkındaki kararına kadar icra takibinin muvakkaten durdurulmasına karar verebilir. İcra hâkimi, zamanaşımı itirazını kambiyo senedindeki tarihe göre varit görür ve alacaklı kesilme ya da tatili ispat edemezse itirazı kabul eder. Alacaklı bunu resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederse hâkim itirazı reddeder. İtirazın kabulü takibi durdurur ancak alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır.

Takip Kesinleştikten Sonra Senet Zamanaşımı

İİK m. 71/2 gereği, borçlu takibin kesinleşmesinden sonraki devrede borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. Bu durumda İİK m. 33/a hükmü kıyasen uygulanır. Bu yol, takip kesinleştikten sonra dolan zamanaşımı içindir ve İİK m. 168/1-5’teki beş günlük itirazdan ayrıdır.

İİK m. 33/a uyarınca zamanaşımı, kesilme ve tatil iddiaları icra mahkemesi tarafından resmî vesikalara dayanılarak incelenir. İnceleme sonucunda icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilir. Kıyasen uygulanan İİK m. 33/a/2’ye göre icranın geri bırakılmasına karar verilirse alacaklı, bu kararın kesinleştiğinin tebliğinden sonra yedi gün içinde dava açabilir. Bu dava genel mahkemede, zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için açılır; süre geçirilirse zamanaşımı hususu kesin hüküm oluşturur.

Zamanaşımına Uğrayan Senette Sebepsiz Zenginleşme Talebi

Kambiyo senedi zamanaşımına uğradığında hamil, TTK m. 732 uyarınca karşı tarafın kendi zararına zenginleştiği miktarla sınırlı bir istemde bulunabilir. Aynı kural, poliçeden doğan hakların korunması için gerekli işlemler ihmal edildiğinde de geçerlidir. TTK m. 732 poliçeye doğrudan, bonoya TTK m. 778/1-d, çeke TTK m. 818/1-m yoluyla uygulanır. İstem poliçede düzenleyene veya kabul edene, bonoda ve çekte düzenleyene karşı ileri sürülür; TTK m. 784’e göre çek hakkında kabul işlemi yapılamaz. TTK m. 732/2, istemin yöneltilebileceği diğer kişileri sayar. İstemin muhataba veya yerleşim yerli bir poliçeyi ödeyecek olan kimseye karşı da ileri sürülebileceğini belirtir. Ayrıca poliçe başka bir kişi veya işletme hesabına düzenlenmişse, onlara da başvurulabilir.

TTK m. 732/1 uyarınca borçlular, hamilin zararına zenginleşmiş olabilecekleri kadar sorumlu kalırlar. TTK m. 732/3 gereğince senetten doğan borcu düşmüş olan cirantaya karşı bu istem ileri sürülemez. İspat yükü, sebepsiz zenginleşmediğini iddia edene aittir. TTK m. 732/4 uyarınca süre, senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren bir yıldır.

Adi Senet ve Temel İlişki

Kambiyo senedinin zamanaşımına uğraması, senedin verilmesine yol açan temel ilişkiden doğan alacağın kendiliğinden ortadan kalkmasına sebep olmaz. O alacak kendi zamanaşımı süresine tabidir; kanunda aksine hüküm yoksa TBK m. 146’daki on yıllık süre uygulanır. Bu yolda senet artık kambiyo senedi olarak değil, somut olaya göre ispat araçlarından biri olarak rol oynayabilir.

Senet ve Çek Zamanaşımı Süreleri Tablosu

Sonuç

Sonuç olarak, çekte zamanaşımı süresi ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar ve üç yıldır. İbraz süresi, çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar ve kural olarak on gün veya bir aydır. Çek borçlularının birbirine karşı başvurma hakları da üç yılda zamanaşımına uğrar. Bonoda ise düzenleyene karşı üç yıl vadeden itibaren işlerken, cirantalara karşı süre bir yıldır. Cirantanın başka cirantalar ve düzenleyen aleyhine istemleri, senedi ödediği veya senedin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar.

TTK m. 750 dört kesme sebebi sayar. Zamanaşımını kesen işlem, kimin hakkında meydana gelmişse sadece ona karşı kişisel etki doğurur. İcra takibinde borçlu, İİK m. 168/1-5 uyarınca beş gün içinde icra mahkemesine itiraz etmelidir. İcra mahkemesi incelemesini senetteki tarihlere göre yapar. Takip kesinleştikten sonra dolan zamanaşımında icranın geri bırakılması kararı kesinleşirse, alacaklı tebliğden itibaren yedi gün içinde genel mahkemede dava açabilir (İİK m. 71/2, 33/a/2).

Poliçe ve bonoda ibraz veya protesto süresinin geçirilmesi, TTK m. 730/1 uyarınca kabul eden hariç diğer borçlulara karşı hak kaybı doğurur. Ancak bono düzenleyenine karşı TTK m. 730/1’deki hak kaybı doğmaz; ona karşı istemler TTK m. 749/1 uyarınca vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Çekte TTK m. 808/1 başvurma haklarını zamanında ibraz ve ödememenin belirlenmesine bağlar. 5941 sayılı Kanun m. 3/9 kapsamında öngörülen beş yıllık sorumluluk süresi de zamanaşımı değildir. Son olarak zamanaşımına uğramış poliçe, bono ve çekte TTK m. 732 uyarınca zenginleşmeyle sınırlı, bir yıllık süreye tabi bir istem gündeme gelebilir. Bu istem, senetten doğan borcu düşmüş cirantaya karşı ileri sürülemez.

Sık Sorulan Sorular

Karşılıksız çek zamanaşımı süresi ne kadar?

Hamilin cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları TTK m. 814/1 gereği ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. 5941 sayılı Kanun m. 5/1’deki ceza şikâyeti ayrı rejimdir.

Bono zamanaşımı ne zaman başlar?

Bono zamanaşımı düzenleyene karşı vadeden itibaren işlemeye başlar. Cirantalara karşı ise süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette gidersiz iade kaydı varsa vadeden itibaren başlar.

Senet kaç yıl geçerli?

Bonoda süre TTK m. 749 uyarınca düzenleyene vadeden üç yıl, cirantalara bir yıldır. Adi senette zamanaşımına uğrayan, senedin ispat ettiği alacaktır; kanunda aksine hüküm yoksa TBK m. 146 uyarınca süre on yıldır. Öte yandan süre dolsa bile borçlu ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate almaz.

Zamanaşımını kesen sebepler neler?

Kanuna göre dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesi süreyi keser. TTK m. 751/1 uyarınca kesen işlem kimin hakkında meydana gelmişse ancak ona karşı hüküm ifade eder.

İcra takibinde zamanaşımı nasıl ileri sürülür?

İİK m. 168/1-5 itirazın icra mahkemesine dilekçeyle bildirilmesini öngörür. İcra takibinde borçlu, beş gün içinde icra mahkemesine itiraz etmelidir.

Zamanaşımına uğrayan senetle alacak istenebilir mi?

Zamanaşımına uğrayan kambiyo senedinde hamil, TTK m. 732 uyarınca düzenleyene, poliçede ayrıca kabul edene karşı zenginleşme miktarıyla sınırlı bir istemde bulunabilir. Bu istem senetten doğan borcu düşmüş cirantaya karşı ileri sürülemez. TTK m. 732/4’e göre süre senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren bir yıldır. Ayrıca temel ilişkiden doğan alacak, somut olaya göre kendi zamanaşımı süresi içinde istenebilir.

İbraz süresi kaçırılırsa ne olur?

TTK m. 808/1 başvurma haklarını zamanında ibraz edilen çekin ödenmediğinin belirlenmesine bağlar. TTK m. 818/1-m ile çeke uygulanan TTK m. 732’ye göre düzenleyene karşı zenginleşme miktarıyla sınırlı bir istem gündeme gelebilir. TTK m. 732/4, bu istem için bir yıllık süreyi senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten başlatır.